Κλειστά σήμερα τα σχολεία Κερασιάς και Παπάδων λόγω καιρικών συνθηκών

Τ

Α Π Ο Φ Α Σ Η Δ Η Μ Α Ρ Χ Ο Υ
Αριθμ. 54/2016
Ο Δήμαρχος Μαντουδίου – Λίμνης – Αγίας Άννας

Έχοντας υπόψη:
1. άρθρο 75 παρ. Ι περιπτ. στ υποπεριπτ. 27 του Ν.3463/2006, όπως συμπληρώθηκε με το άρθρο 94 του Ν.3852/2010
2. Την παρ.1 του άρθρου 282 & την παρ.27 του άρθρου 94 του Ν.3852/2010
3. Τις διατάξεις του άρθρου 5 του Π.Δ. 200/1998 και του άρθρου 5 του Π.Δ. 201/1998
4. Τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες (χιονόπτωση, παγετός) που επικρατούν στα διοικητικά όρια του Δήμου μας και καθιστούν επικίνδυνη την προσέλευση των μαθητών στα σχολεία.

Α Π Ο Φ Α Σ Ι Ζ Ο Υ Μ Ε

η διακοπή των μαθημάτων για τη Δευτέρα 25/01/2016 των κάτωθι σχολικών μονάδων που βρίσκονται εντός των διοικητικών ορίων του Δήμου Μαντουδίου – Λίμνης – Αγίας Άννας, λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών (χιονόπτωση, παγετός) και καθιστούν επικίνδυνη την προσέλευση των μαθητών στα σχολεία:
Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση
Δημοτικό Σχολείο Κερασιάς
Δημοτικό Σχολείο παράρτημα Παπάδων

διαβαστε περισσοτερα

Σταδιακή μετάβαση της υποβολής των οικονομικών στοιχείων των δήμων στον Κόμβο Διαλειτουργικότητας (έγγραφο)

H διαδικασία της μηνιαίας υποβολής οικονομικών στοιχείων από τους Δήμους και τις Περιφέρειες στο Υπουργείο Εσωτερικών & Δ.Α., πραγματοποιείται σε δύο συστήματα, δηλαδή μέσω της βάσης δεδομένων ΥΠΕΣΔΑ – ΕΕΤΑΑ (ΒΔ) και αυτοματοποιημένα μέσω του Κόμβου Διαλειτουργικότητας (ΚΔ).
Όπως είναι γνωστό, ο ΚΔ έχει τεθεί σε πλήρη και παραγωγική λειτουργία από το Δεκέμβριο του 2012 ενώ παράλληλα οι φορείς συνεχίζουν έως και σήμερα να αποστέλλουν τα οικονομικά τους στοιχεία στη ΒΔ, για λόγους ελέγχων και διασταύρωσης των στοιχείων προκειμένου να υπάρξει ομαλή μετάβαση στον ΚΔ.
Περαιτέρω, σας ενημερώνουμε ότι οι πρόσφατοι έλεγχοι που πραγματοποιήθηκαν από την Υπηρεσία μας στα στοιχεία Εσόδων-Εξόδων των ετών 2013, 2014 και 2015 που έχουν ενσωματώσει οι Υπηρεσίες σας στη βάση δεδομένων ΥΠΕΣΔΑ-ΕΕΤΑΑ (ΒΔ) καθώς και στο Κόμβο Διαλειτουργικότητας (ΚΔ) παρουσίασαν πλήρη ταύτιση για το σύνολο σχεδόν των υπόχρεων φορέων. Στο πλαίσιο αυτό και γνωρίζοντας ότι η χειροκίνητη καταχώρηση οικονομικών στοιχείων στη ΒΔ από τους στατιστικούς ανταποκριτές επιφέρει μεγάλο φόρτο εργασίας (ενδεικτικά αναφέρεται ότι καταχωρούνται χειροκίνητα στις καρτέλες εσόδων και εξόδων 435 πεδία για τους Δήμους και 384 για τις Περιφέρειες) και αυξάνει την πιθανότητα λαθών, η Υπηρεσία μας δρομολογεί σταδιακά την αποκλειστική χρήση των οικονομικών στοιχείων από τον ΚΔ.
Η πρώτη φάση της μετάβασης από τη ΒΔ στον ΚΔ περιλαμβάνει τα στοιχεία εσόδων και εξόδων,
τροποποιώντας τα αντίστοιχα στατιστικά δελτία και μειώνοντας τα προς καταχώρηση οικονομικά στοιχεία στη ΒΔ στο ελάχιστο. Οι ως άνω αλλαγές πραγματοποιούνται από το στατιστικό δελτίο του μηνός Ιανουαρίου 2016 οι καρτέλες του οποίου εφεξής θα περιλαμβάνουν πλέον μόνο τα πεδία «ΣΥΝΟΛΟ ΕΣΟΔΩΝ» και «ΣΥΝΟΛΟ ΕΞΟΔΩΝ» καθώς και κάποιες ειδικές κατηγορίες στοιχείων τα οποία προς το παρόν δεν μπορούν να αντληθούν από τον ΚΔ.
Δείτε αναλυτικά την εγκύκλιο ΕΔΩ.

διαβαστε περισσοτερα

Και οι δημοτικές επιχειρήσεις εντάσσονται στον νέο αναπτυξιακό νόμο -Το προβλέπει το προσχέδιο

Και οι δημοτικές επιχειρήσεις συγκαταλέγονται, για πρώτη φορά, στον κατάλογο των επιχειρήσεων που θα επιδοτούνται και θα ενισχύονται με βάση το νέο αναπτυξιακό νόμο που έχει ετοιμάσει η Κυβέρνηση και αναμένεται να κατατεθεί εντός των ημερών στην Βουλή.
Με βάση το προσχέδιο που παρουσιάζει η Εφημερίδα των Συντακτών κεντρικός πυλώνας είναι οι φοροαπαλλαγές και σε δεύτερο πλάνο οι απευθείας χρηματικές επιδοτήσεις. Ο νέος αναπτυξιακός νόμος θα επιχορηγεί πλέον πολύ μικρότερες επενδύσεις σε σχέση με τον προηγούμενο, αφού το κατώφλι πέφτει στις 150.000 ευρώ για τις μικρές επιχειρήσεις, στις 250.000 για τις μεσαίες και στις 500.000 για τις μεγάλες από 1 εκατ. ευρώ που είναι σήμερα.
Ο νέος νόμος δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ενίσχυση μικρομεσαίων και νεοσύστατων εταιρειών, στην ανάπτυξη των συνεταιρισμών, της κοινωνικής οικονομίας και των δημοτικών επιχειρήσεων, ενώ παρέχει σημαντικά κίνητρα και για την επαναλειτουργία κλειστών βιομηχανιών. Το μέγιστο ποσοστό επιχορηγήσεων φτάνει στο 45%, με βάση τον νέο Χάρτη Περιφερειακών Ενισχύσεων.

Είδη ενισχύσεων
Εννιά διαφορετικές κατηγορίες ενισχύσεων που θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν συνδυαστικά ή μεμονωμένα θα προβλέπει ο νέος νόμος.
Οι παρεχόμενες σε κάθε φορέα ενισχύσεις του νόμου, περιλαμβανομένων και των ενισχύσεων σε συνεργαζόμενες ή συνδεδεμένες επιχειρήσεις, δεν μπορούν να υπερβούν σωρευτικά από τον παρόντα νόμο το όριο των 10.000.000 ευρώ για μεμονωμένη επιχείρηση και των 20.000.000 ευρώ για το σύνολο των συνεργαζόμενων ή συνδεδεμένων επιχειρήσεων.
Συγκεκριμένα προβλέπονται τα ακόλουθα είδη ενισχύσεων:
1. Απαλλαγή από την υποχρέωση καταβολής φόρου εισοδήματος για το σύνολο των δραστηριοτήτων της επιχείρησης.
2. Επιχορήγηση από το κράτος για την κάλυψη επιλέξιμων δαπανών του επενδυτικού σχεδίου της επιχείρησης.
3. Επιδότηση χρηματοδοτικής μίσθωσης έως επτά χρόνια με την κάλυψη των δόσεων για leasing απόκτησης καινούργιου μηχανολογικού εξοπλισμού. Η επιδότηση προσδιορίζεται ως ποσοστό επί της αξίας απόκτησης.
4. Επιδότηση ενοικίου.
5. Συμψηφισμός οφειλών με φόρους.
6. Κάλυψη από το Δημόσιο του μισθολογικού κόστους των νέων θέσεων εργασίας που δημιουργούνται και συνδέονται με το επενδυτικό σχέδιο.
7. Σταθερό φορολογικό σύστημα για επτά χρόνια.
8. Ταχεία αδειοδότηση.
9. Χρηματοδότηση επιχειρηματικού κινδύνου μέσω ταμείου συμμετοχών με παροχή ιδίων κεφαλαίων, δανείων ή εγγύησης κάλυψης ζημιών.

Ύψος επενδύσεων
Το ελάχιστο ύψος της επένδυσης για την υπαγωγή επενδυτικών σχεδίων στις ενισχύσεις του παρόντος νόμου ορίζεται με βάση το μέγεθος του φορέα:
– Για μεγάλες επιχειρήσεις, στο ποσό των 500.000 ευρώ.
– Για μεσαίες επιχειρήσεις, στο ποσό των 200.000 ευρώ.
– Για πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις, στο ποσό των 150.000 ευρώ.
Σε ό,τι αφορά στα ποσοστά ενίσχυσης που προβλέπονται σύμφωνα με τον Χάρτη Περιφερειακών Ενισχύσεων 2014-2020, ξεκινάνε από 10% και φθάνουν στο 45% του κόστους επένδυσης.
Τη μέγιστη ενίσχυση θα μπορούν να λάβουν σχέδια των οποίων οι επιλέξιμες δαπάνες είναι χαμηλότερες από 50 εκ. ευρώ κα υλοποιούνται στην Ανατολική Μακεδονία –Θράκη, Θεσσαλία, Κεντρική Μακεδονία, Ήπειρο, Δυτική Ελλάδα, Πελοπόννησο και Βόρειο Αιγαίο.
Για παράδειγμα, μια μικρή επιχείρηση στην Αττική θα επιχορηγείται με 30% και μια μεγάλη με 10%, ενώ στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη το ποσοστό επιχορήγησης θα είναι αντίστοιχα 45% για τη μικρή και 25% για τη μεγάλη.
Στις περισσότερες περιοχές (Αττική, Νότιο Αιγαίο, Στερεά Ελλάδα κ.λπ.) το ποσοστό ενίσχυσης θα παραμείνει σταθερό καθόλη τη διάρκεια της προγραμματικής περιόδου ως το 2020. Από την 1.1.2018, όμως, θα αρχίσουν να μειώνονται σε περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας, στα Ιόνια Νησιά και την Κρήτη.

Επιδότηση μισθών
Σύμφωνα με το προσχέδιο στο 100% της επιχορήγησης φτάνουν οι φορολογικές απαλλαγές και η επιδότηση του μισθολογικού κόστους. Τα ποσοστά της επιχορήγησης και της χρηματοδοτικής ενίσχυσης θα είναι στο 70% του ποσοστού που αναφέρονται στους Χάρτες των Περιφερειακών Ενισχύσεων και μπορούν να αναπροσαρμόζονται στις αποφάσεις προκήρυξης των καθεστώτων.
Για τα μεγάλα επενδυτικά σχέδια με επιλέξιμες δαπάνες άνω των 50 εκατ. ευρώ, το ανώτατο ποσό ενίσχυσης προσδιορίζεται ως εξής: Για το τμήμα της δαπάνης μέχρι 50 εκατ. ευρώ, παρέχεται το 100% της ανώτατης επιτρεπόμενης περιφερειακής ενίσχυσης, εξαιρουμένης της ενίσχυσης για μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ανώτατο περιφερειακό όριο). Για το τμήμα της δαπάνης από 50 έως 100 εκατ. ευρώ, παρέχεται το 50% του ανώτατου περιφερειακού ορίου, ενώ για το τμήμα της δαπάνης που υπερβαίνει τα 100 εκατ. ευρώ δεν παρέχεται καμία ενίσχυση, εκτός αν δοθεί άδεια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ειδικές ενισχύσεις
Ο νέος αναπτυξιακός νόμος προβλέπει τη δυνατότητα ειδικών ενισχύσεων:
α)σε εξωστρεφείς επιχειρήσεις
β) σε αυτές που προχωρούν σε διαδικασία συγχώνευσης,
γ)σε αυτές που παρουσιάζουν αύξηση της απασχόλησής τους,
δ) σε συνεταιρισμούς, Κοιν. Σ.Επ. του Ν.4019/2011 (Α΄216), καθώς και οι Ομάδες Παραγωγών, Αγροτικές Συνεταιριστικές Συμπράξεις και Συνεταιριστικές Εταιρείες
ε) σε κλάδους ΤΠΕ και Αγροτοδιατροφής,
στ) σε αυτές των οποίων η λειτουργία προκαλεί περιορισμένο οικονολογικό αποτύπωμα,
ζ) σε αυτές οι οποίες λειτουργούν σε ειδικές περιοχές (ορεινές, παραμεθόριες, νησιωτικές κ.λπ.)

Καταβολή ενισχύσεων
Η καταβολή της ενίσχυσης ή η αυτοδίκαιη χρήση του οφέλους από τον δικαιούχο μπορεί να γίνεται είτε εφάπαξ, είτε σταδιακά σε δόσεις, σε σχέση και με τον βαθμό υλοποίησης του έργου.
Συγκεκριμένα στις κεφαλαιακές ενισχύσεις είναι δυνατόν να προκαταβάλλεται έως το 30% της ενίσχυσης, με την προσκόμιση εγγυητικής επιστολής προσαυξημένης κατά 10%.
Στις κεφαλαιακές ενισχύσεις, στις ενισχύσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης και στις φορολογικές απαλλαγές είναι δυνατόν να καταβάλλεται μέρος της ενίσχυσης, εφόσον ο αιτών έχει ολοκληρώσει το 50% του φυσικού και οικονομικού αντικειμένου, έχει κάνει χρήση της ίδιας συμμετοχής στο σύνολό της, εφόσον προβλέπεται στο προτεινόμενο από τον φορέα της επένδυσης χρηματοδοτικό σχήμα, και έχει λάβει πιστοποίηση από το αρμόδιο όργανο ελέγχου.
Οι επιχορηγήσεις κεφαλαίου και οι επιδοτήσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης καλύπτονται από τον Προϋπολογισμό Δημοσίων Επενδύσεων, στον οποίο εγγράφεται η σχετική προβλεπόμενη δαπάνη για κάθε οικονομικό έτος και προέρχονται από εθνικούς πόρους ή και από τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία ή και από άλλους χρηματοδοτικούς οργανισμούς, σύμφωνα με τις ισχύουσες κάθε φορά διατάξεις της εθνικής και ενωσιακής νομοθεσίας.
Οι παραπάνω ενισχύσεις απαλλάσσονται από κάθε φόρο, τέλος χαρτοσήμου ή δικαίωμα, καθώς και από κάθε άλλη επιβάρυνση σε όφελος του Δημοσίου ή τρίτου.

διαβαστε περισσοτερα

ΠΟΕ-ΟΤΑ: Τετράωρη κατάληψη των δημαρχείων την Πέμπτη 28 Ιανουαρίου

Σε τετράωρη κατάληψη όλων των δημαρχείων και άλλων υπηρεσιών των δήμων (γκαράζ, ΚΑΠΗ, παιδικοί σταθμοί κλπ) προχωρά η ΠΟΕ-ΟΤΑ την Πέμπτη 28 Ιανουαρίου από τις 10 το πρωί έως τις 2 το μεσημέρι.
Το διάστημα αυτό θα πραγματοποιηθούν στους παραπάνω χώρους, συγκεντρώσεις και γενικές συνελεύσεις για την ενημέρωση των εργαζομένων στην τοπική αυτοδιοίκηση για τις επερχόμενες αλλαγές στο ασφαλιστικό σύστημα.
Εξάλλου, η Ομοσπονδία θα συμμετάσχει στη 24ωρη γενική πανελλαδική απεργία την Πέμπτη 4 Φεβρουαρίου που κήρυξαν η ΓΣΕΕ και η ΑΔΕΔΥ.

διαβαστε περισσοτερα

«Πολιτιστικός προγραμματισμός στην τρέχουσα συγκυρία: πόλεις και πολίτες για τον πολιτισμό»

Σεμινάριο με θέμα «Πολιτιστικός προγραμματισμός στην τρέχουσα συγκυρία: πόλεις και πολίτες για τον πολιτισμό» διοργανώνει το Σάββατο 20 Φεβρουαρίου στις 9:30 π.μ.στο Central Athens Hotel η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία «Πλέγμα».


Σκοπός του σεμιναρίου είναι η κατανόηση του πλαισίου για την διαμόρφωση της στρατηγικής πολιτισμού σε επίπεδο πόλης, την ανάπτυξη των συνεργασιών για την προώθηση του πολιτιστικού τομέα, το συντονισμό των ενεργειών μεταξύ δήμων και κοινωνίας πολιτών.



Το σεμινάριο απευθύνεται σε:
αιρετούς και στελέχη ΟΤΑ που απασχολούνται στον πολιτιστικό τομέα
εκπροσώπους εθελοντικών, μη κερδοσκοπικών οργανώσεων του πολιτιστικού τομέα
εργαζόμενους ή εκπροσώπους κοινωνικών συνεταιριστικών επιχειρήσεων
ενεργούς πολίτες που αγαπούν τον πολιτισμό
ανέργους που επιθυμούν να απασχοληθούν ή να αναλάβουν επιχειρηματική δραστηριότητα στον πολιτιστικό τομέα.

Θεματικές ενότητες:
Στρατηγικός σχεδιασμός των Δήμων
Διαδικασίες διαβούλευσης
Περιφερειακή πολιτιστική πολιτική
Πολιτιστική χαρτογράφηση
Πολιτιστικός προγραμματισμός
Προγραμματικές συμβάσεις πολιτιστικής ανάπτυξης
Συμπράξεις με ιδιωτικό τομέα
Συνεργασίες με την κοινωνία των πολιτών
Συμβάσεις με ΚοινΣΕπ
Εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης
Project management
Καλές πρακτικές



Πρόγραμμα:
10:00 – 12:15: Ενότητα πρώτη: «Πολιτιστική χαρτογράφηση - Σχεδιασμός – Υλοποίηση: Η ισχύς εν τη ενώσει. Κωνσταντίνα Αγγελέτου / Πλέγμα
12:15-12:30 : Διάλειμμα
12:30-14:00: Ενότητα δεύτερη: «Πολιτιστικός προγραμματισμός στην πράξη».Μαρία Ψαρρού / Πλέγμα
14:00-14:30: Ελαφρύ γεύμα
14:30-15:45: Ενότητα Τρίτη: «Συμμετοχή πολιτών και πολιτισμός: από τη θεωρία στην πράξη»Στεφανία Ξυδιά και Μαίρη Καρατζά/ Place Identity Clusters
15:45 – 16:00: Διάλειμμα
16:00-17:15: Workshop: «Συμμετοχή πολιτών και πολιτισμός: από τη θεωρία στην πράξη»Στεφανία Ξυδιά και Μαίρη Καρατζά/ Place Identity Clusters
17:15-17:30: Διάλειμμα
17:30-18:00: Συμμετοχικός Σχεδιασμός & Kαινοτόμες εφαρμογές crowdsourcing & crowdfunding για την ενίσχυση της τοπικής ανάπτυξης, της επιχειρηματικότητας και τη διασύνδεση με κοινότητες πολιτών Γιώργος Καραμανώλης / Crowdpolicy
Ο μέγιστος αριθμός συμμετεχόντων ανέρχεται σε 40 άτομα. Η συμμετοχή σας στο σεμινάριο και η σειρά προτεραιότητας κατοχυρώνεται μόνο με την συμπλήρωση της φόρμας εγγραφής και της κατάθεσης της προκαταβολής. Πληροφορίες εδώ .


Η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία «Πλέγμα» ιδρύθηκε το Φεβρουάριο του 2014. Με έδρα τη Σκόπελο, αναπτύσσει ένα πλέγμα πολιτιστικών δραστηριοτήτων σε όλη την Ελλάδα και την Ευρώπη. Στους καταστατικούς της σκοπούς περιλαμβάνονται η πολιτιστική διαχείριση, οι πολιτιστικές δραστηριότητες, η πολιτιστική δικτύωση, η διοργάνωση σεμιναρίων και εκπαιδευτικών, πολιτιστικών και τουριστικών εκδηλώσεων και τέλος η διοργάνωση θεατρικών παραστάσεων.


Κόστος συμμετοχής:
Το κόστος συμμετοχής κατ’ άτομο ανέρχεται σε 50 ευρώ. Έκπτωση 10% για ανέργους και φοιτητές.
Χώρος διεξαγωγής:

Central Athens Hotel,Απόλλωνος 21, Πλάκα
Πληροφορίες:www.culture-seminars.gr και www.plegma.org .

διαβαστε περισσοτερα

Η συμμετοχική προσέγγιση στο χωροταξικό σχεδιασμό και η συμβολή των Τεχνολογιών Πληροφόρησης και Επικοινωνίας

Εξελίξεις από την ελληνική πραγματικότητα
#ΣΩΜΑΡΑΚΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ, Σχολή Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
#ΣΤΡΑΤΗΓΕΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ, Σχολή Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο


Ο χωρικός σχεδιασμός, μικρής και μεγάλης κλίμακας, αποτελεί πεδίο επιστημονικής ενασχόλησης εδώ και δεκαετίες.
Στη διαδρομή αυτή έχουν αναδειχθεί θεωρητικές προσεγγίσεις, που αντιλαμβάνονται με διαφορετικό τρόπο το συγκεκριμένο αντικείμενο. Μία από τις διαφοροποιήσεις των προσεγγίσεων αυτών έγκειται στο ρόλο της συμμετοχής του κοινού και των ομάδων συμφερόντων (stakeholders) στη διαδικασία σχεδιασμού, σε συνεργασία με τους ειδικούς και τα κέντρα λήψης αποφάσεων.
Η προσέγγιση αυτή προέκυψε μέσα από την κριτική της επί πολλά χρόνια ακολουθούμενης πρακτικής του σχεδιασμού ως τεχνοκρατικής διαδικασίας, στηριγμένης στη γνώση των ειδικών, η οποία οδηγούσε σε αποτελέσματα που απείχαν συχνά από τις επιθυμίες και τα οράματα της κοινωνίας. Η υιοθέτηση της συμμετοχικής προσέγγισης του σχεδιασμού μπορεί να αποτελέσει το 'μέσο' για τη βελτίωση της ποιότητας των αποφάσεων του χωρικού σχεδιασμού ή/και το 'σκοπό' για την ενδυνάμωση των τοπικών κοινωνιών και ως εκ τούτου την ουσιαστική δυνατότητα παρέμβασής τους στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Σημαντικό ρόλο στην εδραίωση της συμμετοχικής προσέγγισης είχε η θεσμοθέτηση της έννοιας της συμμετοχής του κοινού σε Ευρωπαϊκό αλλά και εθνικό επίπεδο.
Η συμμετοχική προσέγγιση του σχεδιασμού σήμερα υποστηρίζεται σημαντικά από την εξέλιξη των Τεχνολογιών Πληροφόρησης και Επικοινωνίας (ΤΠΕ), οι οποίες έχουν συμβάλλει στη δημιουργία νέων δυνατοτήτων για τη συμμετοχή του κοινού.

Η αξιοποίηση των ΤΠΕ στο χωρικό σχεδιασμό (e-planning) έχει σημαντική συμβολή σε όλα τα στάδια της διαδικασίας λήψης απόφασης.
Στο πλαίσιο αυτό, ενεργό ρόλο έχουν και τα Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (ΓΣΠ) για την ανάλυση των χωρικών δεδομένων και την οπτικοποίηση των αποτελεσμάτων του σχεδιασμού.

Οι παραπάνω εξελίξεις και ειδικότερα η εκτεταμένη χρήση του διαδικτύου σε συνδυασμό με τα ΓΣΠ, έχουν επηρεάσει σημαντικά τις συμμετοχικές διαδικασίες, αλλά και τις μεθόδους και τα εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για το σκοπό αυτό, αντικαθιστώντας τη φυσική με τη διαδικτυακή παρουσία στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης των συμμετεχόντων.
Η χρήση των ΤΠΕ για τη συμμετοχή του κοινού (e-participation) στις διαδικασίες λήψης χωρικών αποφάσεων προβλέπεται να διαδραματίσει στο μέλλον καταλυτικό ρόλο στις συμμετοχικές διαδικασίες σε διάφορα προβλήματα και χωρικές κλίμακες αναφοράς.
Η συμμετοχική προσέγγιση έχει μέχρι σήμερα εφαρμοστεί σε διάφορα προβλήματα χωροταξικού σχεδιασμού διεθνώς, ενώ τα τελευταία χρόνια το πεδίο εφαρμογής της διευρύνεται και στο διαδικτυακό περιβάλλον. Στην Ελλάδα, αν και έχει ενσωματωθεί η συμμετοχή του κοινού στην εθνική νομοθεσία σε διάφορα πεδία, οι προσπάθειες υλοποίησης συμμετοχικών διαδικασιών στο χωροταξικό σχεδιασμό είναι στις περισσότερες των περιπτώσεων αποσπασματικές και οι δυνατότητες των ΤΠΕ αξιοποιούνται σε μικρό βαθμό. Με βάση τα παραπάνω, ο στόχος της παρούσας εργασίας είναι η συστηματική καταγραφή των εφαρμογών της συμμετοχικής προσέγγισης στο χωροταξικό σχεδιασμό στην Ελλάδα και η αξιολόγησή τους ως προς το βαθμό συμμετοχής του κοινού, τον τύπο των διαδικασιών (κλασσικές ή/και διαδικτυακές μέθοδοι συμμετοχής που ακολουθήθηκαν για το σκοπό αυτό), τον τύπο των συμμετεχόντων κ.λπ.


1. Εισαγωγή
Ο σχεδιασμός (planning) αποτελεί μία έννοια, η οποία έχει προσδιοριστεί διαχρονικά με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Ο Βασενχόβεν (1984) ορίζει το σχεδιασμό ως μια συστηματική προσπάθεια δόμησης και αξιολόγησης εναλλακτικών λύσεων και μέσων για την επίτευξη των στόχων του σχεδιασμού. Ο χωρικός σχεδιασμός (spatial planning) εισάγει τη χωρική διάσταση στην προσπάθεια διαχείρισης προβλημάτων κατανομής πληθυσμού και δραστηριοτήτων για την καλύτερη χρήση του εδάφους και των πόρων και αφορά σε μία ιεραρχημένη διαδικασία παρέμβασης, που αποσκοπεί στη χάραξη πολιτικής για την επίλυση προβλημάτων (Γιαουτζή και Στρατηγέα, 2011). Επιπρόσθετα, ανάλογα με τη χωρική κλίμακα αναφοράς, οριοθετούνται διαφορετικοί τύποι χωρικού σχεδιασμού π.χ. χωροταξικός, πολεοδομικός. Ο χωροταξικός σχεδιασμός περιλαμβάνει γενικές αρχές και κατευθύνσεις σε χωρική κλίμακα όχι μικρότερη της περιφέρειας (Χριστοφιλόπουλος, 2002) και καλείται να επιλύσει προβλήματα, όπως οι αναπτυξιακές ανισότητες μεταξύ διαφορετικών περιοχών, ο ανταγωνισμός μεταξύ των χρήσεων γης, το υποβαθμισμένο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον, η υποβάθμιση της ποιότητα ζωής, αλλά και η περιορισμένη συμμετοχή των πολιτών στη χωρική διακυβέρνηση (Αγγελίδης, 2000).


Ακόμα, ο χωροταξικός σχεδιασμός μπορεί να ιδωθεί μέσα από ένα φάσμα διαφορετικών θεωρητικών προσεγγίσεων, οι οποίες εστιάζουν στη διαδικασία σχεδιασμού και τα συστατικά της στοιχεία. Με βάση αυτά, διακρίνονται οι παρακάτω διαφορετικές προσεγγίσεις σχεδιασμού (Γιαουτζή και Στρατηγέα, 2011):
• Ορθολογικός - συνοπτικός (rational comprehensive): εστιάζει στο σχεδιασμό ως μία «ιεραρχημένη διαδικασία διαδοχικών βημάτων», όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται από τα Κέντρα Λήψης Αποφάσεων (ΚΛΑ).
• Αυξητικός (incremental): επισημαίνει το ρόλο του πολιτικού παράγοντα στη διαδικασία του σχεδιασμού, ρόλος ο οποίος προσδιορίζει τόσο τον αριθμό των εναλλακτικών λύσεων, που δομούνται στα πλαίσια της διαδικασίας σχεδιασμού, όσο και το είδος τους (Lindblom, 1979).
• Συνηγορικός (advocacy): αποσκοπεί στον εντοπισμό και την έκφραση των απόψεων των λιγότερο προνομιούχων ομάδων στη διαδικασία του σχεδιασμού.
• Προσανατολισμένος στην εφαρμογή (implementation-oriented): προσέγγιση που δίνει έμφαση στο στάδιο της υλοποίησης ενός σχεδίου, όπου παρουσιάζεται η αλληλεπίδραση μεταξύ στόχων και μέτρων πολιτικής από τη μια πλευρά και υλοποίησής τους από την άλλη.
• Στρατηγικός (strategic): λαμβάνει υπόψιν τη μελλοντική εξέλιξη του υπό εξέταση προβλήματος, καθώς και τη δράση εξωτερικών κυρίαρχων παραγόντων (driving forces), με σκοπό τη δόμηση εναλλακτικών μελλοντικών εικόνων/λύσεων για την αντιμετώπιση του προβλήματος σε ένα μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα και σε διαφορετικά εξωτερικά περιβάλλοντα.
• Συναλλακτικός (transactive): δίνει έμφαση στο σχεδιασμό σε τοπικό επίπεδο, όπου υπάρχουν πολλές ευκαιρίες για αλληλεπίδραση, καθιστώντας έτσι το σχεδιασμό εκτός από μια διαδικασία επίλυσης ενός παρόντος ή μελλοντικού προβλήματος, μια πλατφόρμα συνεργασίας, αλληλεπίδρασης, ανταλλαγής απόψεων και ιδεών και αναζήτησης κοινών ενδιαφερόντων μεταξύ των συμμετεχόντων, μια διαδικασία μάθησης μεταξύ σχεδιαστών, ΚΛΑ και κοινού.
• διαπραγματευτικός (negotiative): σχεδιασμός που γίνεται αντιληπτός ως η διαπραγμάτευση μεταξύ δημόσιων φορέων και συντελεστών της αγοράς, με απουσία κοινού, με σκοπό τη συμφωνία σε ένα συγκεκριμένο στόχο, αναπτυξιακό έργο κ.λπ.
• Επικοινωνιακός / συμμετοχικός (communicative / participatory): προσέγγιση του σχεδιασμού που αποσκοπεί στη χάραξη πολιτικής για την αντιμετώπιση των σχεδιαστικών προβλημάτων μέσα από την επικοινωνία και αλληλεπίδραση μεταξύ των ΚΛΑ, των σχεδιαστών και των αποδεκτών του σχεδιασμού, δηλαδή της κοινωνίας και των πολιτών
της.


Ο στόχος της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση της εφαρμογής της συμμετοχικής προσέγγισης στο πλαίσιο του χωροταξικού σχεδιασμού στη χώρα μας, μέσα από την αξιοποίηση κλασικών και διαδικτυακών διαδικασιών. Στο πλαίσιο αυτό, η δομή της εργασίας έχει ως ακολούθως:
στην ενότητα 2 αναλύεται η προσέγγιση του συμμετοχικού σχεδιασμού και των χαρακτηριστικών του (επίπεδα συμμετοχής, τύποι συμμετεχόντων, μέθοδοι συμμετοχικού σχεδιασμού κ.ά.).
Στην ενότητα 3 σκιαγραφείται η συμβολή των ΤΠΕ στη διεύρυνση της συμμετοχής των πολιτών στο χωρικό σχεδιασμό.
Στην ενότητα 4 παρουσιάζεται η ελληνική πραγματικότητα, μέσα από το πρίσμα της αξιοποίησης της συμμετοχικής προσέγγισης στο χωροταξικό σχεδιασμό και της συμβολής των ΤΠΕ, εστιάζοντας στις πρόνοιες του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου προς την κατεύθυνση αυτή και τον τρόπο με τον οποίο έχουν αυτές αξιοποιηθεί.
Τέλος, στην ενότητα 5 παρουσιάζονται τα συμπεράσματα της εργασίας.


2. Η προσέγγιση του συμμετοχικού σχεδιασμού
Από τη δεκαετία του '60, οι θεωρίες του σχεδιασμού υφίστανται την επίδραση σημαντικών πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών, που λαμβάνουν χώρα στην κοινωνία. Το γεγονός αυτό έχει καταλυτική επίδραση τόσο στην προσέγγιση του σχεδιασμού αυτού καθ' εαυτού, όσο και στο ρόλο του σχεδιαστή στη διαδικασία του σχεδιασμού (Forester, 1993· Foley, 1997 κ.ά.). Ο σχεδιασμός περνά σε μία περισσότερο ανθρωποκεντρική προσέγγιση (Ποζουκίδου, 2000), ένα νέο υπόδειγμα (Innes, 1995), όπου η 'εμπειρική γνώση' των αποδεκτών του σχεδιασμού, της κοινωνίας δηλαδή, αποκτά ιδιαίτερη αξία, αλληλεπιδρά και λειτουργεί συμπληρωματικά με την 'επιστημονική γνώση' των σχεδιαστών του χώρου (Στρατηγέα, 2015). Όπως επισημαίνεται από τον Forester (1989), ο συμμετοχικός σχεδιασμός επιχειρεί, μέσα από τη διαπραγμάτευση και αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων ομάδων, να οδηγήσει σε μία κατάσταση ισορροπίας, όπου όλοι οι εμπλεκόμενοι στη διαδικασία κατανοούν την αμοιβαία αλληλεξάρτησή τους μέσα στο κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο που δραστηριοποιούνται και, μέσα από αυτή τη θεώρηση, διαμορφώνουν νέες αντιλήψεις και αξίες. Το επιχείρημα αυτό υιοθετείται και από τον Καμχή (2007), ο οποίος θεωρεί ότι ο συμμετοχικός σχεδιασμός αποτελεί μία πλατφόρμα επικοινωνίας / αλληλεπίδρασης, στην οποία τοποθετείται σε ισότιμη βάση η επιστημονική γνώση, αλλά και κάθε σύστημα κατανόησης της πραγματικότητας, όπως ηθικές αξίες, πολιτισμικές παραδόσεις, ιστορική διαδρομή, κ.ά.


Στην συμμετοχική προσέγγιση του σχεδιασμού εμπλέκονται (Στρατηγέα, 2015):
• Το κοινό ή οι διάφορες ομάδες συμφερόντων (stakeholders) επιχειρώντας, στη βάση της δικής τους οπτικής, αντίληψης, εμπειρίας, κ.λπ. να επηρεάσουν τη διαδικασία αυτή στα διάφορα στάδιά της.
• Οι ειδικοί, οι οποίοι συνεισφέρουν στο σχεδιασμό την εξειδικευμένη γνώση τους για τον εμπλουτισμό τόσο των λύσεων όσο και των σχετικών πολιτικών που υλοποιούν αυτές.
• Ο σχεδιαστής, ως ο τεχνοκράτης, ο οποίος σχεδιάζει λύσεις για την επίλυση των προβλημάτων της κοινωνίας, αποτελώντας τον 'ενορχηστρωτή' και 'συντονιστή' της όλης προσπάθειας σχεδιασμού.
• Τα κέντρα λήψης αποφάσεων, οι φορείς δηλαδή που έχουν θεσμική υπόσταση και αρμοδιότητες να λαμβάνουν αποφάσεις και να κατανέμουν τους σχετικούς πόρους.


Καθώς οι διαφορετικές ομάδες που εμπλέκονται έχουν διαφορετικά και πολλές φορές αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα, η συμμετοχική διαδικασία δεν είναι μία ουδέτερη διαδικασία, αλλά ενδεχομένως εμπεριέχει συγκρούσεις. Για αυτόν ακριβώς το λόγο, ο σχεδιαστής που καθοδηγεί τη διαδικασία της συμμετοχής-διαβούλευσης αποκτά ακόμη το ρόλο του 'ενεργού διαμεσολαβητή' (Forester, 1989· Στρατηγέα, 2010), έναν ρόλο που απαιτεί ευρύτερη γνώση, επικοινωνιακή ικανότητα και ικανότητα διαχείρισης συγκρούσεων και κρίσεων για την επιτυχή υλοποίησή της.


Στη συμμετοχική προσέγγιση του σχεδιασμού, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα διαφορετικά επίπεδα συμμετοχής, που υπονοούν και έναν διαφορετικό βαθμό εμπλοκής των συμμετεχόντων στη συμμετοχική διαδικασία. Το ζήτημα αυτό έχει αποτελέσει αντικείμενο ενδιαφέροντος μεγάλου αριθμού ερευνητών, από την ενασχόληση των οποίων προκύπτουν διάφορες κατηγοριοποιήσεις.
Ενδεικτικά τα επίπεδα συμμετοχής, όπως αυτά ορίζονται από τον Gramberger (2001) ανάλογα με τη ροή πληροφορίας μεταξύ των ΚΛΑ και του κοινού, μπορούν να διακριθούν σε:
• Ενημέρωση (Information): Το κοινό έχει πρόσβαση σε πληροφορίες με πρωτοβουλία των ΚΛΑ (ροή πληροφορίας προς μία κατεύθυνση, από τα ΚΛΑ στο κοινό).
• Διαβούλευση (Consultation): Τα ΚΛΑ δίνουν και παίρνουν πληροφορία από το κοινό, χωρίς όμως να είναι δεσμευτική η αξιοποίησή της στο πλαίσιο του σχεδιασμού (ροή πληροφορίας προς δύο κατευθύνσεις - από το κοινό στα ΚΛΑ και αντίστροφα, με τα ΚΛΑ να οριοθετούν την ατζέντα της αλληλεπίδρασης).
• Ενεργός συμμετοχή (Active Participation): Το κοινό εμπλέκεται ενεργά στη λήψη αποφάσεων και συνεργάζεται ισότιμα με τα ΚΛΑ (αμφίδρομη ροή πληροφορίας μεταξύ ΚΛΑ και κοινού και αντίστροφα, με τον καθορισμό της ατζέντας να γίνεται ισότιμα και από τις δύο πλευρές).


Απαραίτητο συστατικό στοιχείο μιας συμμετοχικής διαδικασίας είναι ακόμη οι μέθοδοι εμπλοκής του κοινού σε αυτή, που διευκολύνουν μία δομημένη διαδικασία διαλόγου μεταξύ των εμπλεκομένων (Gramberger, 2001· Στρατηγέα, 2009). Στη βιβλιογραφία καταγράφεται ένα φάσμα μεθόδων συμμετοχής, πολλές από τις οποίες έχουν αρκετά κοινά χαρακτηριστικά, στοιχείο που δυσκολεύει την κατάλληλη επιλογή μεθόδου. Η όποια επιλογή μπορεί να διευκολύνεται μέσα από την αξιοποίηση συγκεκριμένων κριτηρίων, όπως ο στόχος και το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα της συμμετοχικής διαδικασίας, το θέμα (γνώση, ωριμότητα απόψεων, απαιτούμενη τεχνογνωσία, βαθμός αμφισβήτησης κ.ά.), ο αριθμός των συμμετεχόντων, ο απαιτούμενος χρόνος και οι διαθέσιμοι πόροι (Steyaert και Lisoir, 2005· Στρατηγέα, 2015). Ακόμη, για την επιλογή μεθόδου σημαντικό κριτήριο αποτελεί και το στάδιο της διαδικασίας σχεδιασμού στο οποίο θα αξιοποιηθεί, το οποίο γενικά οριοθετεί τις απαιτήσεις από την επιλεγόμενη μέθοδο (Στρατηγέα, 2009).


3. Η συμβολή των ΤΠΕ στη διεύρυνση της συμμετοχικής προσέγγισης του σχεδιασμού
Η ραγδαία εξέλιξη των ΤΠΕ και των εφαρμογών τους τις τελευταίες δεκαετίες είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική διεύρυνση των δυνατοτήτων για τη διάχυση της πληροφορίας και τη διευκόλυνση της επικοινωνίας/αλληλεπίδρασης. Στα πλεονεκτήματα των ΤΠΕ, που 'ακουμπούν' στα ενδιαφέροντα της συμμετοχικής προσέγγισης, συγκαταλέγονται η διαχείριση μεγάλου όγκου (χωρικών) δεδομένων σε μικρό χρονικό διάστημα και η δυνατότητα αποστολής τους σε πολλαπλούς παραλήπτες σε μακρινά μέρη, η φιλική προς το χρήστη διαχείριση/οργάνωση πληροφορίας, η δυνατότητα αξιοποίησης διαφορετικών μορφών πληροφορίας (ηχητικής, γραπτής κ.ά.) και διάδρασης με αυτήν, η δυνατότητα οπτικοποίησης και διάχυσης της οπτικοποιημένης πληροφορίας προς πολλαπλούς χρήστες, κ.λπ. (Gramberger, 2001). Ο ρόλος των ΤΠΕ στη διεύρυνση της βάσης (πλήθος αποδεκτών) της συμμετοχικής διαδικασίας καταγράφεται ήδη σε έναν σημαντικό αριθμό εμπειρικών εφαρμογών σε διάφορα προβλήματα του σχεδιασμού και διάφορες χωρικές κλίμακες (Silva, 2010· Wallin και άλλοι, 2010). Η προστιθέμενη αξία των ΤΠΕ είναι πολύ μεγάλη, υπό την προϋπόθεση ότι αντιμετωπίζονται επιτυχώς μία σειρά από προβλήματα που ανακύπτουν, όπως για παράδειγμα ζητήματα σχετικά με την πρόσβαση και τις απαιτούμενες δεξιότητες για τη διαχείριση αυτών.


Οι ΤΠΕ έχουν αλλάξει ριζικά το φάσμα των διαδικασιών και των πιθανών αποδεκτών (συμμετέχοντες), διευρύνοντας την προοπτική αξιοποίησης της συμμετοχικής προσέγγισης. Πιο συγκεκριμένα, οι νέες τεχνολογίες και οι εφαρμογές τους προσφέρουν δυνατότητες για e-συμμετοχή, η οποία συντελεί στην άρση των περιορισμών των κλασικών μεθόδων συμμετοχής, όπως για παράδειγμα η φυσική παρουσία σε συγκεκριμένο χώρο, η εμπλοκή σε συγκεκριμένο χρόνο (πρόσβαση στις παρεχόμενες πληροφορίες οποιαδήποτε στιγμή και εμπλοκή των συμμετεχόντων στη συμμετοχική διαδικασία σε βολικό για αυτούς χρόνο για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα), οι επιφυλάξεις σχετικά με τη συμμετοχή (δυνατότητα διατήρησης της ανωνυμίας για όποιον συμμετέχοντα το επιθυμεί), η φόρτιση των διαπροσωπικών διαδικασιών από εντάσεις κ.λπ. (Carver, 2001). Οι δυνατότητες που προσφέρονται από τις ΤΠΕ μπορούν να ανοίξουν νέους δρόμους για τις συμμετοχικές προσεγγίσεις (π.χ. OpenGov διαβουλεύσεις), αλλά και να μεταφέρουν τις κλασικές διαπροσωπικές διεργασίες της συμμετοχικής προσέγγισης στο διαδίκτυο (Web-based interaction), και τα αντίστοιχα επίπεδα συμμετοχής σε e-επίπεδα συμμετοχής, διαδραματίζοντας καταλυτικό ρόλο στην (Macintosh, 2004):


• e-Πληροφόρηση: διάχυση πληροφορίας προς ένα πλήθος κοινού μέσω του διαδικτύου, επιδιώκοντας τη μεγαλύτερη δυνατή ενημέρωση αυτού σε συγκεκριμένα προβλήματα.
• e-Ενεργοποίηση: εμπλοκή/κινητοποίηση πλήθους κοινού σε διαδικτυακές διαβουλεύσεις για τη μεγαλύτερη δυνατή συνεισφορά του σε απόψεις ('από πάνω προς τα κάτω' προσέγγιση).
• e-Ενδυνάμωση: ενεργή συμμετοχή πλήθους κοινού, με δυνατότητα επιρροής στη διαμόρφωση των αποφάσεων - συνδυασμός προσεγγίσεων 'από πάνω προς τα κάτω' και 'από κάτω προς τα πάνω'.
Η συμβολή των ΤΠΕ στο χωρικό σχεδιασμό είναι καθοριστική και κινείται σε δύο επίπεδα (Silva, 2010):
• Στο πρώτο επίπεδο, οι ΤΠΕ διευκολύνουν το έργο που επιτελείται στα διάφορα στάδια της διαδικασίας του σχεδιασμού, με αποτέλεσμα τον e-σχεδιασμό (e-planning), ο οποίος επικουρείται από την τεχνολογία των ΓΣΠ (GIS) για τη διαχείριση χωρικών δεδομένων (Quan και άλλοι, 2001), το διαδίκτυο για την επικοινωνία αυτών, κ.ά.
• Στο δεύτερο επίπεδο, οι ΤΠΕ διευκολύνουν τη συμμετοχή του κοινού στα επιμέρους στάδια της διαδικασίας του σχεδιασμού, με αποτέλεσμα το συμμετοχικό e-σχεδιασμό (participatory e-planning). Εργαλεία που χρησιμοποιούνται εδώ είναι για παράδειγμα τα διαδικτυακά ΓΣΠ συμμετοχής κοινού (Public Participation GIS - PPGIS) (βλ. Σχήμα 1), τα οποία προσφέρουν τη δυνατότητα e-συμμετοχής του κοινού, κατά την οποία γίνεται χρήση διαδικτυακών χαρτών τόσο για τη βελτίωση της πληροφόρησης του κοινού όσο και για τη συλλογή πληροφορίας (χωρικών δεδομένων) προερχόμενης από το κοινό (crowdsourcing) (Craig και άλλοι, 2002· Papadopoulou και Giaoutzi, 2014). Απαραίτητα στοιχεία των συστημάτων αυτών είναι η εμπλοκή του κοινού, η υποστήριξη των ακολουθούμενων διαδικασιών από συγκεκριμένους φορείς, η δυνατότητα αλληλεπίδρασης, η χρήση διαδικτύου και η συμμετοχή στη συλλογική προσπάθεια για την περαιτέρω ανάπτυξη των συστημάτων αυτών
(Prosperi, 2004).







4. Η συμμετοχική προσέγγιση στη διαμόρφωση των Πλαισίων Χωροταξικού Σχεδιασμού στην Ελλάδα
Στη χώρα μας το σύστημα χωρικού σχεδιασμού, όπως προβλέπεται από τη σχετική νομοθεσία, προσφέρει σε ικανοποιητικό βαθμό τα απαιτούμενα εργαλεία (σχέδια και προγράμματα) για τους διαφορετικούς τύπους και κλίμακες σχεδιασμού. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι πολλά από αυτά δεν έχουν καταρτιστεί ακόμη ή δεν εφαρμόζονται, με αποτέλεσμα η ολοκλήρωση του συστήματος να είναι περιορισμένη (Οικονόμου, 2009). Το νομοθετικό πλαίσιο για το χωροταξικό σχεδιασμό διαμορφώθηκε διαδοχικά από:
• Ν. 360/1976 «Περί Χωροταξίας και Περιβάλλοντος».
• Ν. 2742/1999 «Χωροταξικός Σχεδιασμός και Αειφόρος Ανάπτυξη & άλλες διατάξεις».
• Ν. 4269/2014 «Χωροταξική και Πολεοδομική Μεταρρύθμιση - Βιώσιμη Ανάπτυξη».


Λόγω της απουσίας πρακτικής εφαρμογής του Ν. 360/1976 (Χριστοφιλόπουλος, 2002), στην παρούσα εργασία δεν αναλύεται περαιτέρω. Ο Ν. 2742/1999 καθόρισε σε μεγάλο βαθμό το πλαίσιο σύνταξης όσων χωροταξικών σχεδίων ισχύουν σήμερα στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, κατά την εφαρμογή αυτού συντάχθηκαν έξι εθνικά (γενικό και ειδικά) και δώδεκα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια και αξιολογήθηκαν και αναθεωρήθηκαν ένα εθνικό (ειδικό πλαίσιο τουρισμού) και όλα τα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (ακόμη υπό κατάρτιση) (www.ypeka.gr). Ο Ν. 4269/2014, που αποτελεί το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο του χωροταξικού σχεδιασμού, καθορίζει το πλαίσιο εκπόνησης των μελλοντικών χωροταξικών σχεδίων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Την ευθύνη της εκπόνησης χωροταξικών σχεδίων και γενικότερα της άσκησης εθνικής χωροταξικής πολιτικής φέρει το αρμόδιο Υπουργείο1.


Ειδικότερα, οι διαδικασίες για τη θέσπιση χωροταξικών σχεδίων προβλέπονταν από το Ν. 2742/1999 μέσα από την υλοποίηση διαδοχικών σταδίων (βλ. Πίνακα 1). Στο πλαίσιο αυτού και άλλων σχετικών νομοθετικών διατάξεων συντάχθηκαν το Γενικό, τα πέντε Ειδικά και τα δώδεκα Περιφερειακά Πλαίσια Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΧΣΑΑ).


Από την παραπάνω νομοθεσία συγκροτήθηκαν τα παρακάτω όργανα:
• Επιτροπή Συντονισμού της Κυβερνητικής Πολιτικής στον τομέα του ΧΣΑΑ: Μέλη της, με αποφασιστικό ρόλο, ήταν εννέα Υπουργοί σχετικών Υπουργείων. Επιπλέον, υπήρχε δυνατότητα συμμετοχής (χωρίς ψήφο) και άλλων ατόμων με θέσεις ευθύνης σε ΚΛΑ και δυνατότητα πρόσκλησης ειδικών σε θέματα χωροταξικού σχεδιασμού, όταν αυτό κρινόταν απαραίτητο.
• Εθνικό Συμβούλιο ΧΣΑΑ: Αποτελούνταν από τρεις επιστήμονες ειδικούς σε θέματα χωροταξίας και 16 εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης, επιστημονικών φορέων, κοινωνικών εταίρων και μη κυβερνητικών οργανώσεων. Πέραν των εκπροσώπων των φορέων, τα λοιπά μέλη του Συμβουλίου (επιστήμονες, Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις) αποτελούσαν πολιτικές επιλογές της εκάστοτε κρατικής εξουσίας.





Το πλαίσιο της χωροταξικής πολιτικής άλλαξε το 2014 με τη ψήφιση του Ν. 4269/2014 και διαμορφώνεται πλέον μέσω της Εθνικής Χωροταξικής Στρατηγικής (ΕΧΣ), η οποία περιλαμβάνει τις αρχές, τους άξονες, τους στόχους, τα μέτρα και τις δράσεις της χωρικής οργάνωσης της χώρας. Η Στρατηγική αυτή καθορίζει το πλαίσιο κατάρτισης των χωροταξικών σχεδίων, τα οποία μετονομάζονται από Πλαίσια ΧΣΑΑ σε Χωροταξικά Πλαίσια (ΧΠ) και διακρίνονται σε Εθνικά και Περιφερειακά (βλ. Πίνακα 2). Από το νέο Νόμο προκύπτουν ως συμβουλευτικά γνωμοδοτικά όργανα το Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας και η Εκτελεστική Επιτροπή. Το Εθνικό Συμβούλιο Χωροταξίας συγκροτείται από 21 μέλη, στα οποία περιλαμβάνονται ο Γενικός Γραμματέας Χωροταξίας και Αστικού Περιβάλλοντος, δύο επιστήμονες ειδικοί στο αντικείμενο του χωρικού σχεδιασμού και 18 εκπρόσωποι από την τοπική αυτοδιοίκηση, τους επιστημονικούς φορείς, τους κοινωνικούς εταίρους και τις μη κυβερνητικές οργανώσεις. Οι πολιτικές επιλογές του εκάστοτε αρμόδιου Υπουργού δεν αλλάζουν στο νέο νομοθετικό πλαίσιο. Το Συμβούλιο αποτελεί «όργανο κοινωνικού διαλόγου και διαβούλευσης» για ζητήματα χωροταξικής πολιτικής και εκφέρει κυρίως άποψη για την Εθνική Χωροταξική Στρατηγική. Ο ρόλος της Εκτελεστικής Επιτροπής είναι συντονιστικός και εκτελεστικός ως προς το Συμβούλιο και γνωμοδοτεί για τα Εθνικά ΧΠ και, αν της ζητηθεί, για τα Περιφερειακά ΧΠ. Αποτελείται από πέντε μέλη του Συμβουλίου: ο προαναφερόμενος Γενικός Γραμματέας, οι δύο εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, ο εκπρόσωπος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας και ένας επιστήμονας.





Εκτός από τα παραπάνω νομοθετικά πλαίσια, η ενσωμάτωση της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ στην ελληνική νομοθεσία (Κ.Υ.Α. 107017/2006) ήταν καθοριστική τόσο για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και την ενσωμάτωσή της στο χωροταξικό σχεδιασμό, όσο και για την ενίσχυση της συμμετοχικής προσέγγισης, καθώς προβλέπει διαδικασίες διαβούλευσης όχι μόνο για τις δημόσιες αρχές, αλλά και για το ενδιαφερόμενο κοινό. Ειδικότερα, τα Ειδικά και τα Περιφερειακά Πλαίσια ΧΣΑΑ υποχρεούνται να συνοδεύονται από Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ).
Σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, οι διαδικασίες που ακολουθούνται για τις διαβουλεύσεις έχουν ως αντικείμενο το φάκελο της ΣΜΠΕ (ο οποίος περιλαμβάνει και το σχετικό σχέδιο ή πρόγραμμα) και είναι οι εξής:
• Για τις δημόσιες αρχές: Μεταβίβαση του φακέλου της ΣΜΠΕ στις αρμόδιες δημόσιες αρχές για να εκφράσουν τη γνώμη και τα σχόλια τους σε διάστημα 45 ημερών εγγράφως.
• Για το ενδιαφερόμενο κοινό: Δημοσιοποίηση του φακέλου ΣΜΠΕ μέσω σχετικών ανακοινώσεων σε τουλάχιστον δύο εφημερίδες ημερήσιας κυκλοφορίας και δυνατότητα έκφρασης τεκμηριωμένα και εγγράφως των απόψεων του ενδιαφερόμενου κοινού εντός 30 ημερών από την κυκλοφορία της ανακοίνωσης αυτής. Παράλληλα, προσφέρεται και η δυνατότητα χρήσης οποιουδήποτε μέσου (διαδίκτυο, συναντήσεις κ.ά.) για την ουσιαστικότερη συμμετοχή του κοινού και η αποστολή των αποτελεσμάτων της όποιας διαδικασίας ακολουθηθεί σε διάστημα 45 ημερών.


Μάλιστα, οι παραπάνω διαδικασίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για τα χωροταξικά σχέδια αυτά καθ' αυτά. Αποτέλεσμα των διαδικασιών διαβούλευσης είναι η έγκριση ή η απόρριψη της ΣΜΠΕ εντός 20 ημερών από την αρμόδια αρχή.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια με την εξέλιξη της τεχνολογίας υπάρχει πλέον η δυνατότητα συμμετοχής του κοινού μέσω της αξιοποίησης των ΤΠΕ. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της πολιτικής για ανοικτή διακυβέρνηση, που απορρέει από τη συμμετοχή της χώρας στη διεθνή πρωτοβουλία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση (Open Government Partnership - OGP) (www.opengovpartnership.org), για τα ζητήματα χωροταξικού σχεδιασμού έχουν χρησιμοποιηθεί οι διαδικτυακές πλατφόρμες της Ανοικτής Διακυβέρνησης' (πλατφόρμα OpenGov που αξιοποιείται για τη διαβούλευση σε ένα φάσμα ζητημάτων διαφορετικών Υπουργείων) και της Δημόσιας Διαβούλευσης' (πλατφόρμα του ΥΠΑΠΕΝ που χρησιμοποιείται για τα ζητήματα που αφορούν σε αυτό). Στην τελευταία, δίνεται η δυνατότητα ενημέρωσης ή/και σχολιασμού σχετικών σχεδίων Νόμων και (Κοινών) Υπουργικών Αποφάσεων. Ειδικότερα, το κοινό μέσω του διαδικτυακού αυτού τόπου, είτε ανακατευθύνεται στην πλατφόρμα OpenGov και συμμετέχει μέσω αυτής στη διαβούλευση, είτε ανακατευθύνεται στην πλατφόρμα ' Your Voice in Europe' της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπου υπάρχει η δυνατότητα διαβούλευσης (ec.europa.eu), είτε στέλνει τα σχόλιά του σε συγκεκριμένη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (χωρίς δυνατότητα εμφανούς ανάρτησης του σχολιασμού του), είτε έχει μόνο τη δυνατότητα να ενημερωθεί για τα νομοθετικά αυτά σχέδια (βλ. Σχήμα 2) (www.ypeka.gr).





Όσον αφορά στην πλατφόρμα OpenGov, αυτή διέπεται από αρχές όπως «η διαφάνεια, η διαβούλευση, η λογοδοσία και η αποκέντρωση» και στηρίζεται από λογισμικό ανοικτού κώδικα. Δημιουργήθηκε το 2009 για να υποστηρίξει την ενημέρωση και τη συμμετοχή των πολιτών στη διακυβέρνηση και υποστηρίζεται από τη Μονάδα Τεκμηρίωσης και Καινοτομιών (ΜοΤεΚ) του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης. Χαρακτηριστικά, οι βασικές δράσεις της πλατφόρμας αυτής είναι η ηλεκτρονική διαβούλευση επί σχεδίων νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων από τους πολίτες και η ηλεκτρονική δημοσιοποίηση προσκλήσεων εκδήλωσης ενδιαφέροντος για τη στελέχωση του δημοσίου τομέα. Επιπλέον, η πλατφόρμα προσφέρει δυνατότητες επικοινωνίας και ενημέρωσης των πολιτών μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και υπηρεσία για τη συλλογή απόψεων σχετικά με τις δημόσιες ηλεκτρονικές υπηρεσίες. Είναι αξιοσημείωτο ότι μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί 475 διαβουλεύσεις με 127.205 σχόλια (268 σχόλια ανά διαβούλευση) και από αυτές 100 αφορούσαν στο ΥΠΕΚΑ και το ΥΠΑΠΕΝ με 17.695 σχόλια (177 σχόλια ανά διαβούλευση) (www.opengov.gr).


Σχετικά με την πλατφόρμα OpenGov, η κάθε διαβούλευση ακολουθεί τέσσερα συγκεκριμένα διαδοχικά στάδια, τα οποία συνοψίζονται στα εξής (www.opengov.gr):
• Προετοιμασία: Η ΜοΤεΚ προετοιμάζει το υλικό και το διαδικτυακό τόπο, στον οποίο θα υλοποιηθεί η συγκεκριμένη δημόσια διαβούλευση και το Γραφείο του Πρωθυπουργού το εγκρίνει.
• Δημόσιος σχολιασμός: Μετά την έγκριση, η διαβούλευση δημοσιεύεται και οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να πληροφορηθούν για το σχέδιο (αντικείμενο της διαβούλευσης) και να το σχολιάσουν. Το αρμόδιο Υπουργείο, στο οποίο αντιστοιχεί το υπό διαβούλευση σχέδιο, είναι υπεύθυνο για τον έλεγχο και τη δημοσίευση των σχολίων και, σε συνεργασία με τη ΜοΤεΚ, έχει ενεργό ρόλο κατά τη διαδικασία της διαβούλευσης. Ο σχολιασμός γίνεται κατά άρθρο του σχεδίου και οι συμμετέχοντες έχουν τη δυνατότητα να διαβάσουν τα σχόλια των υπολοίπων (εμφανής ανάρτηση σχολίων συμμετεχόντων).
• Επεξεργασία συμπερασμάτων: Με την ολοκλήρωση της διαβούλευσης, το αρμόδιο Υπουργείο ενημερώνει τους συμμετέχοντες και γενικότερα τους πολίτες για τα πρώτα συμπεράσματα, επεξεργάζεται τα σχόλια των συμμετεχόντων και συντάσσει έκθεση για τη δημόσια διαβούλευση που πραγματοποιήθηκε, όπως προβλέπεται από τον Κανονισμό της Βουλής.
• Ολοκλήρωση: Η δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση ολοκληρώνεται όταν το σχέδιο εγκριθεί από τη Βουλή ή το σχετικό φορέα και αναρτηθεί στο διαδικτυακό τόπο της διαβούλευσης, μαζί με την παραπάνω έκθεση.







Επίσης, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ο βαθμός στον οποίο εφαρμόστηκαν οι παραπάνω προβλεπόμενες διαδικασίες για τα 19 Πλαίσια ΧΣΑΑ που έχουν συνταχθεί (12 Περιφερειακά, 1 Γενικό, 5 Ειδικά και μία τροποποίηση/αναθεώρηση Ειδικού), σχετικά με τη συμμετοχική προσέγγιση (βλ. Πίνακα 3). Κοινό γνώρισμα όλων των Πλαισίων αποτελεί ότι εφαρμόστηκε το στάδιο της γνωμοδότησης, όπως περιγράφεται από το Ν. 2742/1999. Λεπτομερέστερα, για τα Εθνικά Πλαίσια (Γενικό και Ειδικά) είχε γνωμοδοτήσει σχετικά το Εθνικό Συμβούλιο ΧΣΑΑ, ενώ για τα Περιφερειακά είχαν γνωμοδοτήσει τα οικεία Περιφερειακά Συμβούλια (www.ypeka.gr). Μάλιστα, για το Περιφερειακό Πλαίσιο ΧΣΑΑ Κεντρικής Μακεδονίας υπήρξε γνωμοδότηση και από την Εκτελεστική Επιτροπή του Οργανισμού Ρυθμιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Θεσσαλονίκης, η οποία περιλάμβανε και ειδικούς (Ν. 1561/1985). Όσον αφορά στις διαβουλεύσεις σύμφωνα με τις διατάξεις της Κ.Υ.Α. 107017/2006, τα Ειδικά Πλαίσια ΧΣΑΑ, που ακολούθησαν χρονικά: Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), Βιομηχανίας, Υδατοκαλλιεργειών και Τουρισμού, καθώς και η τροποποίηση του τελευταίου έδωσαν τη δυνατότητα έκφρασης σε δημόσιες αρχές και σε ενδιαφερόμενο κοινό, λαμβάνοντας υπόψη δεκάδες έγγραφα με απόψεις (www.ypeka.gr). Μάλιστα, τα δύο τελευταία τέθηκαν σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση στην πλατφόρμα OpenGov.
Το Ειδικό Πλαίσιο ΧΣΑΑ για τις Υδατοκαλλιέργειες συγκέντρωσε 768 σχόλια σε 48 μέρες (www.opengov.gr), ενώ η Τροποποίηση του Ειδικού Πλαισίου ΧΣΑΑ για τον Τουρισμό συγκέντρωσε μόλις 59 σχόλια στο ίδιο περίπου χρονικό διάστημα (46 ημέρες), εγείροντας ερωτήματα (Somarakis και Stratigea, 2014).
Τέλος, την περίοδο αυτή εκπονούνται οι μελέτες για την Αξιολόγηση, Αναθεώρηση και Εξειδίκευση Περιφερειακών Πλαισίων ΧΣΑΑ' των Περιφερειών της χώρας και μέρη τους είναι αναρτημένα στην πλατφόρμα του ΥΠΑΠΕΝ, χωρίς ωστόσο να υπάρχει κάποια δυνατότητα σχολιασμού (μόνο πληροφόρηση του ενδιαφερόμενου κοινού) (www.ypeka.gr).


5. Συμπεράσματα
Η συμμετοχική προσέγγιση στο χωροταξικό σχεδιασμό αποτελεί μία προσέγγιση, η οποία έχει παρελθόν, παρόν και μέλλον. Ειδικότερα, για τους λόγους που αναφέρθηκαν στη ενότητα για τη συμμετοχική προσέγγιση του σχεδιασμού, η προσέγγιση αυτή έχει ήδη εφαρμογή στο χωροταξικό σχεδιασμό σε πολλές χώρες, όπως για παράδειγμα στη Δανία, τη Λεττονία, την Ουγγαρία και άλλες (CEMAT, 2014). Επιπρόσθετα, με τη χρήση των ΤΠΕ έχουν μέχρι στιγμής δημιουργηθεί ηλεκτρονικά μέσα και εργαλεία, τα οποία έχουν αντιμετωπίσει σε μεγάλο βαθμό προβλήματα και περιορισμούς που αντιμετώπιζαν οι κλασικές συμμετοχικές διαδικασίες, αλλά έχουν δημιουργήσει και αρκετούς προβληματισμούς.


Στην Ελλάδα, η εικόνα της συμμετοχικής προσέγγισης του χωροταξικού σχεδιασμού είναι πολύ διαφορετική, αν και ομολογουμένως τα τελευταία χρόνια η προσέγγιση αυτή κερδίζει διαρκώς έδαφος, κυρίως όμως ως υποχρέωση διεθνών δεσμεύσεων (OGP) και Οδηγιών σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και την ενσωμάτωσή τους στο εθνικό δίκαιο και λιγότερο ως διαδικασία εμπέδωσης της αξίας της συμμετοχής στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Μάλιστα, ο χωροταξικός σχεδιασμός, ως προς τις τομές στη συμμετοχική προσέγγιση, μπορεί να διακριθεί σε 3 διαδοχικές περιόδους, από την έκδοση του Ν. 2742/1999 μέχρι σήμερα, και συγκεκριμένα:
• 1η περίοδος (1999-2006): Εισαγωγή του σταδίου της Τνωμοδότησης' Ν. 2742/1999 στα Πλαίσια ΧΣΑΑ. Θεσμοθέτηση ενός Ειδικού και 12 Περιφερειακών Πλαισίων ΧΣΑΑ.
• 2η περίοδος (2006-2009): Εισαγωγή του σταδίου της 'Διαβούλευσης' από την Κ.Υ.Α. 107017/2006 για τις ΣΜΠΕ και όχι μόνο. Θεσμοθέτηση Γενικού και τριών Ειδικών Πλαισίων ΧΣΑΑ.
• 3η περίοδος (2009-2015): Δημιουργία της πλατφόρμας OpenGov με τη λειτουργία της υπηρεσίας δημόσιων ηλεκτρονικών διαβουλεύσεων και της διαδικτυακής πλατφόρμας του ΥΠΑΠΕΝ. Θεσμοθέτηση ενός Ειδικού, τροποποίηση ενός άλλου και εκπόνηση μελετών για τα Περιφερειακά Πλαίσια ΧΣΑΑ.


Θετικό στοιχείο αποτελεί και η χρήση των ΤΠΕ, αν και οι δυνατότητες που προσφέρουν έχουν αξιοποιηθεί σε ελάχιστο βαθμό και οι υπηρεσίες που προσφέρονται από τα διαφορετικά εργαλεία δεν είναι του ίδιου επιπέδου. Ενδεικτικά, οι όποιες ηλεκτρονικές συμμετοχικές διαδικασίες λαμβάνουν χώρα δεν χρησιμοποιούν χαρτογραφικά υπόβαθρα και δεν αξιοποιείται η χωρική διάσταση των κατευθύνσεων των υπό κατάρτιση χωροταξικών σχεδίων. Αντίθετα, οι πραγματοποιούμενες συμμετοχικές διαδικασίες εστιάζουν μόνο σε νομοθετικές και κανονιστικές διατάξεις του χωροταξικού σχεδιασμού. Συγκεκριμένα, οι διαδικασίες αυτές έχουν ως αντικείμενο σχέδια Νόμων, Κανονισμών ή Υπουργικών Αποφάσεων στην τελική τους μορφή, βασισμένα σε μελέτες ειδικών (μελετητικά γραφεία), έχοντας έτσι αποκλείσει κάθε περιθώριο συμμετοχής σε προπαρασκευαστικό στάδιο για τη διαμόρφωση, με τη συμμετοχή του κοινού, των σχεδίων αυτών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα εμπλοκής ενός σημαντικού αριθμού φορέων και κοινωνικών ομάδων από τα πρώτα στάδια του σχεδιασμού (προσχέδιο) αποτελεί η συμμετοχική διαδικασία για την ανάπτυξη Σχεδίου Διαχείρισης των υδατικών πόρων στη χώρα μας, το οποίο ακολούθησε μία κατά στάδια συμμετοχική διαδικασία, εμπλέκοντας από τα πρώτα κιόλας στάδια τους συμμετέχοντες και συμπεριλαμβάνοντας στο τελικό σχέδιο, όσο αυτό ήταν δυνατό, τις απόψεις και προσδοκίες των συμμετεχόντων (Στρατηγέα και Παπαδοπούλου, 2012).


Θετικό στοιχείο προς την άρση των παραπάνω αποτελεί η εξέλιξη της συμπερίληψης του κοινού από το 2006 και μετά (Κ.Υ.Α. 107017/2006), ενώ προηγουμένως οι συμμετέχοντες ήταν μόνο τα ΚΛΑ και ειδικοί. Ακόμη, ο βαθμός συμμετοχής περιορίζεται στα δύο πρώτα επίπεδα της συμμετοχής (πληροφόρηση και διαβούλευση) (βλ. ενότητα 2), όσο και της e-συμμετοχής (e-πληροφόρηση και e-ενεργοποίηση) (βλ. ενότητα 3) μη έχοντας κάνει βήματα στην ουσιαστικότερη εμπλοκή του κοινού στη διαμόρφωση των χωροταξικών σχεδίων, στοιχείο που αποτυπώνει γενικότερα την έλλειψη συμμετοχικής κουλτούρας στη χώρα μας, ιδιαίτερα σε θέματα που άπτονται του υπερτοπικού επιπέδου. Η προσέγγιση αυτή ενισχύει τη θεώρηση της συμμετοχής από τα ΚΛΑ ως μία υποχρεωτική νομιμοποιητική διαδικασία και όχι ως μία προσέγγιση που συμβάλλει θετικά τόσο στη διαδικασία αυτή καθεαυτή (αλληλεπίδραση, ανταλλαγή απόψεων, συλλογή ιδεών και νέας γνώσης, συναίνεση κ.λπ.) όσο και στο αποτέλεσμα αυτής - τελικό προϊόν του σχεδιασμού, που ενσωματώνει την παραπάνω συλλεχθείσα πληροφορία.


Δεδομένου ότι ο χωροταξικός σχεδιασμός αποτελεί εργαλείο για την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της χώρας και την περιβαλλοντική προστασία σε μία περίοδο πολυεπίπεδης κρίσης και η συμμετοχική προσέγγιση αποτελεί ένα επίσης σημαντικό εργαλείο για τη συνεργασία, αλληλεπίδραση, διαφάνεια, νομιμοποίηση και δημιουργία ευρέων συναινέσεων μεταξύ των κοινωνικών ομάδων και των ΚΛΑ, η ουσιαστική ενσωμάτωση της συμμετοχικής προσέγγισης στο χωροταξικό σχεδιασμό μπορεί να συνεισφέρει στην προοπτική της παραγωγικής και κοινωνικής ανασυγκρότησης της χώρας, θέτοντας μία μακρόχρονη στρατηγική και τα θεμέλια της συνεργασίας στην ελληνική κοινωνία.

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Στην εξεταζόμενη αυτή περίοδο (1999 και έπειτα), η πολιτική αυτή ασκήθηκε τα πρώτα χρόνια από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων (ΥΠΕΧΩΔΕ) (Ν. 2742/1999). Από το 2009 το Υπουργείο αυτό μετονομάστηκε σε Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ) (Π.Α. 2876/2009), ενώ από τον Ιανουάριο του 2015 υπεύθυνο είναι το Υπουργείο Παραγωγικής Ανασυγκρότησης, Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΑΠΕΝ) (Π.Δ. 24/2015).

Βιβλιογραφία
Ελληνική

ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ, Μ. (2000) Χωροταξικός Σχεδιασμός και Βιώσιμη Ανάπτυξη. Αθήνα: Συμμετρία.
ΒΑΣΕΝΧΟΒΕΝ, Λ. (1984)Χωροταξία (Σημειώσεις μαθήματος). Αθήνα: Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
ΓΙΑΟΥΤΖΉ, Μ. & ΣΤΡΑΤΗΓΕΑ, Α. (2011) Χωροταξικός Σχεδιασμός - Θεωρία και Πράξη. Αθήνα: Κριτική.
ΚΑΜΧΗΣ, Μ. (2007) Η Ενοποίηση του Ευρωπαϊκού Χώρου 1986 - 2006 - Ένα Σχεδιαστικό Εγχείρημα Μεγάλης Κλίμακας. Αθήνα: Κριτική.
ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ, Δ. (2009) Χωροταξική Πολιτική (Σημειώσεις μαθήματος). Βόλος: Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.
ΠΟΖΟΥΚΙΔΟΥ, Γ. (2000) Μοντέλα Χρήσεων Γης - Ανασκόπηση και Προοπτικές του Ρόλου τους στο Χωρικό Σχεδιασμό. Αειχώρος. 13. σ. 118-141.
ΣΤΡΑΤΗΓΕΑ, Α. (2009) Συμμετοχικός Σχεδιασμός και Βιώσιμη Τοπική Ανάπτυξη: Μία Μεθοδολογική Προσέγγιση. στο 2ο Πανελλήνιο Συνεδρίου Πολεοδομίας, Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης. Βόλος, 24-27 Σεπτεμβρίου 2009. Βόλος: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Θεσσαλίας. σ. 43¬51.
ΣΤΡΑΤΗΓΕΑ, Α. (2010) Βιώσιμες Ενεργειακά Κοινότητες - Μία Σχεδιαστική Πρόκληση για τις Ορεινές Περιοχές. στο 6ο Διεπιστημονικό Διαπανεπιστημιακό Συνέδριο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου με θέμα 'H Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη των Ορεινών Περιοχών. Διεπιστημονικές Έρευνες, Μελέτες και Συμβολές, Έργα, Δράσεις, Στρατηγικές, Πολιτικές, Εφαρμογές, Προοπτικές, Δυνατότητες και Περιορισμοί' . Μέτσοβο, 16-19 Σεπτεμβρίου 2010.
ΣΤΡΑΤΗΓΕΑ, Α. & ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, Μ. (2012) Η Συμβολή του Συμμετοχικού Σχεδιασμού στη Διαχείριση και Προστασία του Φυσικού Περιβάλλοντος: Η Εφαρμογή της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ στην Ελληνική Πραγματικότητα. στο 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο Πολεοδομίας, Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης. Βόλος, 27-30 Σεπτεμβρίου 2012. σ. 1303-1311.
ΣΤΡΑΤΗΓΕΑ, Α. (2015) Θεωρία και Μέθοδοι Συμμετοχικού Σχεδιασμού. Αθήνα: Ελληνικά Ακαδημαϊκά Ηλεκτρονικά Συγγράμματα (Πρόγραμμα Κάλιππος) (υπό έκδοση).
ΣΩΜΑΡΑΚΗΣ, Γ. και άλλοι (2014) Διαδικτυακή Εφαρμογή για το Δήμο Νέας Σμύρνης Αττικής χρησιμοποιώντας Υπηρεσίες Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (ΓΣΠ) και Τεχνολογίες Χωρικών Βάσεων Δεδομένων. στο 8ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρίας Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών. Αθήνα, 11 -12 Δεκεμβρίου 2014.
ΧΡΙΣΤΟΦΙΛΟΠΟΥΛΟΣ, Γ. Δ. (2002) Πολιτιστικό Περιβάλλον - Χωρικός Σχεδιασμός και Βιώσιμη Ανάπτυξη. Αθήνα: Σάκκουλας.



Ξενόγλωσση

CARVER, S. (2001) Participation and Geographical Information: a position paper, in ESF-NSF Workshop on Access to Geographic Information and Participatory Approaches Using Geographic Information. Spoleto, 6-8 December 2001.
CEMAT (2014) A Handbook on Territorial Democracy and Public Participation in Spatial Planning. Unpublished.
CRAIG, W., HARRIS, T. & WEINER, D. (2002) Community Participation and Geographic Information Systems. London: Taylor and Francis.
FOLEY, J. (1997) Communicative Planning Theory and Community Initiatives. College of Urban and Planning Affairs (CUPA), Working Papers, 1991-2000.
FORESTER, J. (1989) Planning in the Face of Power. Berkeley: University of California Press.
FORESTER, J. (1993) Critical Theory, Public Policy and Planning Practice: Toward a Critical Pragmatism. New York: State University of New York Press.
GRAMBERGER, M. (2001) Citizens as Partners - OECD Handbook on Information, Consultation and Public Participation in Policy-making. Paris: OECD Publications.
INNES, J. (1995) Planning Theory's Emerging Paradigm: Communicative Action and Interactive Practice. Journal of Planning, Education and Research. 14 (3). p.183-189.
LINDBLOM, C. E. (1979) Still Muddling Through. Public Administration Review. 39. p. 517-525.
MACINTOSH, A. (2004) Characterizing E-Participation in Policy-Making. in 37th Hawaii International Conference on System Sciences. Big Island, 5-8 January 2004.
PAPADOPOULOU, C.-A. & GIAOUTZI, M. (2014) Crowdsourcing as a Tool for Knowledge Acquisition in Spatial Planning. Future Internet. 6 (1). p. 109-125.
PROSPERI, D. C. (2004) PPGIS: separating the concepts and finding the nexuses. in 24th Urban Data Management Symposium. Chioggia, 27-29 October 2004. pp. 11.1-11.12.
QUAN, J. et al. (2001) GIS and Participatory Approaches in Natural Resources Research. Socioeconomic Methodologies for Natural Resources Research - Best Practice Guidelines. Chatham: Natural Resources Institute.
SILVA, C. N. (ed.) (2010) E-Planning - ICTs for Urban Development and Monitoring. New York: Information Science Reference.
SOMARAKIS, G. & STRATIGEA, A. (2014) Public Involvement in Taking Legislative Action as to the Spatial Development of the Tourist Sector in Greece - The "OpenGov" Platform Experience.Future Internet. 6(4). p.735-759.
STEYAERT, S & LISOIR, H. (eds.) (2005) Participatory Methods Toolkit - A practitioner's manual.Roeselare: Belgian Advertising.
WALLIN, S., HORELLI, L. & SAAD-SULONEN, J. (eds.) (2010) Digital Tools in Participatory Planning. Espoo: Centre for Urban and Regional Studies Publications.
Νομοθεσία Κ.Υ.Α. 107017/2006, Εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων, σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της οδηγίας 2001/42/ΕΚ «σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 2001 (ΦΕΚ 1225 Β').
Ν. 1561/1985, Ρυθμιστικό σχέδιο και πρόγραμμα προστασίας περιβάλλοντος της ευρύτερης περιοχής της Θεσσαλονίκης και άλλες διατάξεις (ΦΕΚ 148 Α').
Ν. 2742/1999, Χωροταξικός Σχεδιασμός και αειφόρος ανάπτυξη & άλλες διατάξεις (ΦΕΚ 207 Α').
Ν. 4269/2014, Χωροταξική και πολεοδομική μεταρρύθμιση - Βιώσιμη ανάπτυξη (ΦΕΚ 142 Α').
Π.Α. 2876/2009, Αλλαγή τίτλου Υπουργείων (ΦΕΚ 2234 Β').
Π.Δ. 24/2015, Σύσταση και μετονομασία Υπουργείων, μεταφορά της Γενικής Γραμματείας Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΦΕΚ 20 Α').



Διαδικτυακές πηγές

http://ec.europa.eu/yourvoice/consultations/index_en.htm (Τελευταία πρόσβαση: 14/6/2015).
http://www.opengov.gr/home/%CE%BFpengov-statistics (Τελευταία πρόσβαση: 16/6/2015).
http://www.opengov.gr/home/services (Τελευταία πρόσβαση: 16/6/2015). http://www.opengov.gr/minenv/?p=1630 (Τελευταία πρόσβαση: 16/6/2015).
http://www.opengovpartnership.org/country/greece (Τελευταία πρόσβαση: 9/6/2015).
http://www.ypeka.gr/Default.aspx?tabid=232&language=el-GR (Τελευταία πρόσβαση: 2/6/2015).
http://www.ypeka.gr/Default.aspx?tabid=321&language=el-GR (Τελευταία πρόσβαση: 2/6/2015).

διαβαστε περισσοτερα

3.000 τόνοι σκουπίδια των δήμων Τήνου και Πύργου στο ΧΥΤΑ Ιστιαίας. Τι προβλεπει η προγραμματική σύμβαση;

Ο ΧΥΤΑ Ιστιαίας

Ο ΧΥΤΑ Ιστιαίας

Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΦοΔΣΑ Στερεάς Ελλάδας ΑΕ αποφάσισε  στις 18-12-15 μετα από αιτημα των δημάρχων Πύργου και Τήνου και εν παρουσία των δυ δημάρχων Βορείας Εύβοιας  την παραλαβή των απορριμμάτων των δύο Δήμων (Τήνου και Πύργου), συνολικής ποσότητας 1.500 τόνων για τον καθένα στον ΧΥΤΑ Ιστιαίας, με την τιμή εναπόθεσης 35 ευρώ/τόνος πλέον Φ.Π.Α.
Η διάρκεια της σύμβασης αρχίζει από την υπογραφή της προγραμματικής σύμβασης  και λήγει την επομένη της εναπόθεσης των 1.500 τόνων απορριμμάτων ή το αργότερο 6 (έξι) μήνες από την υπογραφής της.
 Συνολικα  θα εναποτεθούν 3.000 τόνοι ,  πού ισοδυναμεί με το 1,4% της διαθέσιμης χωρητικότητας του ΧΥΤΑ Ιστιαίας . Η διαθέσιμη  δυναμικότητα του ΧΥΤΑ είναι 220.000 τόνοι. Η τιμή εναπόθεσης ειναι 35 ευρώ ο τόνος και ο ΧΥΤΑ  θα εισπράξει 105.000 Ευρώ από τους δυο δήμους.

Μέχρι στιγμής έχει υπογραφει (11-1-16) μόνο  η προγραμματική σύμβαση με το δήμο Πύργου.




Τα πρακτικά της σχετικής συνεδρίασης από το Διαύγεια

H προγραμματική σύμβαση με το δήμο Πύργου.

διαβαστε περισσοτερα

Ξανά ο Κουκουρίκος μαζί με το Β2 του ΓΠΣ Ελυμνίων στα θέματα του Δημοτικού Συμβουλίου την Τρίτη 26 Γενάρη

Η τακτική συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου πού θα γίνει στην Λίμνη, την Τρίτη 26 Ιανουαρίου 2015  στις 17.30 θα ασχοληθεί  με τα  παρακάτω θέματα:

1. Αιτήσεις δημοτών για διαγραφές οφειλών
2. Αίτηση Αλιευτικού Συλλόγου Δήμου Μαντουδίου-Λίμνης-Αγ. Άννας
3. Αίτηση εταιρείας Ευβοϊκών Σπουδών με θέμα «Χορήγηση χώρου για την στέγαση γραφείων τους»
4. Αίτημα πολιτών για τοποθέτηση πλακέτας στο μνημείο Αφανούς Ναύτη στην Λίμνη
5. Αίτηση Παλιοβρυσιώτη Σοφίας του Χαραλάμπους για παραχώρηση θέσης στην Λαϊκή Αγορά Μαντουδίου
6. Αίτηση Κουκουρίκου Ηλία του Βασιλείου
7. Εισήγηση επί του Β2 σταδίου της μελέτης «Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΓΠΣ) Δήμου Ελυμνίων Ν. Ευβοίας»
8. Ορισμός αρμοδίου ελεγκτικού οργάνου για την διενέργεια ελέγχου τήρησης των όρων λειτουργίας παιδότοπων
9. Χορήγηση παράτασης εργασιών του έργου «Αντιπυρική προστασία δημοτικών δασών Δήμου Μαντουδίου-Λίμνης-Αγ. Άννας»
10. Έγκριση πρωτοκόλλου οριστικής παραλαβής του έργου «Κατασκευή δικτύου άρδευσης-χλοοτάπητα γηπέδου Πηλίου»
11. Ορισμός ορκωτού λογιστή για έλεγχο χρήσης 2015
12. Έγκριση πρακτικών ανάδειξης μελών και συγκρότησης επιτροπής οριστικής παραλαβής του έργου «Κατασκευή περιηγητικών μονοπατιών Ασκητήριο-Μοναστήρι Οσίου Δαυίδ-Βοθάνες Γεραλίνας-Καταρράκτες Δρυμώνας(συμπεριλαμβανομένης ανάπλασης στη θέση Κρέμαση)»
13. Ορισμός Προέδρου Σχολικής Επιτροπής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δήμου Μαντουδίου-Λίμνης-Αγ. Άννας
14. Η αρίθμ. 64/2015 απόφαση Επιτροπής Ποιότητας Ζωής με θέμα: «Εισήγηση για τροποποίηση σχεδίου πόλεως Μαντουδίου στο ΟΤ 152»
15. Η αρίθμ. 65/2015 απόφαση Επιτροπής Ποιότητας Ζωής με θέμα: «Αίτημα κοπής πεύκων στην τ.κ. Ροβιών»
16. Αιτήσεις διαγραφής νηπίων από τους δημοτικούς παιδικούς σταθμούς
17. Συγκρότηση επιτροπών του Δήμου (Έγγραφο αρ.πρωτ. 247/11-1-2016 Δ/νσης Διοικητικών και Οικονομικών Υπηρεσιών Δήμου)
18. Συγκρότηση επιτροπής Συμβιβαστικής Επίλυσης φορολογικών διαφορών του Δήμου για το έτος 201619. Ορισμός εκπροσώπου για συγκρότηση επιτροπής χαρακτηρισμού χώρων αιγιαλού και παραλίας ως πολυσυχνάστων
19. Σχέδιο ενεργειών αντιμετώπισης περιστατικών ρύπανσης
20. Ορισμός μελών γνωμοδοτικής επιτροπής για θέματα ανέλκυσης,απομάκρυνσης ή εξουδετερώσεως ναυαγίων ή πλοίων
21. Ορισμός μελών επιτροπής η οποία εξετάζει τα είδη και τον αριθμό εκμισθουμένων θαλασσίων μέσων αναψυχής, την οριοθέτηση διαύλου για μηχανοκίνητα εκμισθούμενα θαλάσσια μέσα αναψυχής και άλλα συναφή θέματα
22. Εγγραφή Δήμου ως συνδρομητή στην ΔΗΜΟΣ ΝΕΤ ΕΠΕ (Τράπεζα Ηλεκτρονικών Πληροφοριών)
23. Εγγραφή του Δήμου ως συνδρομητή στην ΝΟΜΟΤΕΛΕΙΑ
24. Ορισμός δημοτικού συμβούλου για την κατάρτιση Μητρώου Αρένων γεννηθέντων το έτος 2016
25. Εισηγητική έκθεση Γ΄τριμήνου 2015 για την εκτέλεση του προϋπολογισμού έτους 2015

Ο Πρόεδρος
Δημοτικού Συμβουλίου


Χατζής Ανδρέας

διαβαστε περισσοτερα

Συστήνονται «Κέντρα Κοινότητας» σε δήμους για την υλοποίηση δράσεων κοινωνικής πολιτικής

Στις κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων της χώρας θα εντάσσονται τα «Κέντρα Κοινότητας» που θα συσταθούν το επόμενο διάστημα.

Μετά από παρεμβάσεις του Προέδρου Γ. Πατούλη και εισηγήσεις της ΚΕΔΕ, το νομοσχέδιο που καταρτίζει η Αναπληρώτρια Υπουργός Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης κα Θ. Φωτίου, προβλέπει ότι οι δομές των «Κέντρων Κοινότητας» θα είναι λειτουργικά ενταγμένες στις Κοινωνικές Υπηρεσίες των Δήμων.

Σύμφωνα με το σχεδιασμό του Υπουργείου τα «Κέντρα Κοινότητας» που θα λειτουργούν στους Δήμους θα έχουν ως αρμοδιότητα το σχεδιασμό, το συντονισμό και την υλοποίηση δράσεων κοινωνικής πολιτικής.

Η ΚΕΔΕ ως το συλλογικό όργανο των 325 Δήμων της Χώρας εκτιμά, ότι η πρόταση και ο σχεδιασμός του Υπουργείου Εργασίας κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση.

Με την σχετική πρόταση, θεωρούμε ότι τα «Κέντρα Κοινότητας» αντιμετωπίζουν τη φτώχεια και παρέχουν κοινωνικές υπηρεσίες, με σκοπό την κάλυψη των αναγκών των ευπαθών κοινωνικών ομάδων και σύμφωνα με την αρχή της εγγύτητας λειτουργούν με ορθό και συντεταγμένο τρόπο στο επίπεδο κάθε Δήμου.

Η ΚΕΔΕ σημειώνει ότι οποιαδήποτε διαφοροποιημένη πρόταση για τη λειτουργία των «Κέντρων Κοινότητας», αφενός απέχει από την Εθνική Στρατηγική και αφετέρου, δεν διασφαλίζει την ύπαρξη προστιθέμενης αξίας από την υλοποίηση των δράσεων, δημιουργώντας παράλληλα πολλαπλά προβλήματα. Όπως επισημαίνεται και στην αιτιολογική έκθεση που έχει καταρτίσει το Υπουργείο «λόγω αρμοδιότητας και εγγύτητας προς τις ανάγκες των πολιτών και, ιδιαιτέρως, των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, η Πρωτοβάθμια Τοπική Αυτοδιοίκηση διαθέτει την υποδομή να διαχειριστεί κατά τρόπο αποτελεσματικό και επωφελή για τους κοινωνικά αδύναμους το έργο των Κέντρων Κοινότητας»

διαβαστε περισσοτερα

Επικήρυξαν με 10.000 Ευρώ τον απάνθρωπο που δηλητηριάζει με φόλες τα σκυλιά στην Ιστιαία

Επικήρυξη 10.000 ευρώ για το δολοφόνο που σκορπά το θάνατο με φόλες στην Ιστιαία Βόρειας Εύβοιας


Το Φιλοζωικό Σωματείο Εύβοιας Ήρα δίνει αμοιβή σε όποιον μιλήσει για τον φονιά που σκορπά τον θάνατο αμοιβή 10.000 ευρώ.

Έκκληση βοήθειας προς το σύνολο του φιλοζωικού κόσμου.

Αγαπητοί φίλοι, είμαστε στη δυσάρεστη θέση, για άλλη μια φορά, να επικηρύξουμε ένα απάνθρωπο δίποδο κτήνος που κυκλοφορεί ανάμεσα μας και σκορπά το θάνατο σε άτυχα αδέσποτα πλάσματα αλλά και οικόσιτα ζώα.
Τελευταίο θύμα του ο Ερμής, τον οποίο η οικογένεια του τον αγαπούσε πολύ και με αγωνία έψαχνε τα τελευταία 24ωρα να τον βρει.
Δυστυχώς το σκυλάκι βρέθηκε σε ένα έρημο οικόπεδο, δίνοντας μάχη για τη ζωή του. Ο Ερμής δηλητηριάστηκε από φόλα!

Παραθέτουμε το συγκλονιστικό μήνυμα της οικογένειας που ραγίζει καρδιές:

«Σας ευχαριστούμε όλους πάρα πολύ για τη βοήθεια, το ενδιαφέρον και τις πολλές κοινοποιήσεις και τα μηνύματα που είχαμε. Δυστυχώς, ο σκύλος μας βρέθηκε σήμερα το πρωί σε εγκαταλελειμμένο οικόπεδο της Ιστιαίας σε άσχημη κατάσταση καθώς έπεσε θύμα φόλας. Κι αυτό γιατί κάποιοι ανεγκέφαλοι που αυτοαποκαλούνται ‘άνθρωποι’ φαρμακώνουν αθώες ψυχές. Παρακαλούμε την κοινωνία (δήμος, κοινότητα και όποιον γνωρίζει κάτι για τους υπεύθυνους αυτού του 'μακελειού' που πραγματοποιείται τις τελευταίες βδομάδες) να κάνει επιτέλους κάτι. Μην αφήσετε να υπάρξουν άλλα ζωάκια θύματα στην περιοχή μας. Μιλήστε και δραστηριοποιηθείτε γιατί μόνο όταν εκθέτεις απολύτως ένα έγκλημα, ένα πρόβλημα, ενδεχομένως και η κοινωνία, η οποία έρχεται αντιμέτωπη με αυτό, να μπει στη διαδικασία να το σταματήσει, να το λύσει.
Κι αν ακόμα δεν αγαπάτε τα ζώα σκεφτείτε τουλάχιστον εσείς που ανεξέλεγκτα πετάτε δηλητήρια στα πεζοδρόμια ότι αυτά μεταφέρονται με τις σόλες των παπουτσιών μέσα στο σπίτι και εκεί που παίζουν μικρά παιδιά και αφήνουν τα παιχνίδια τους».

Το Φιλοζωικό Σωματείο Βόρειας Εύβοιας ΗΡΑ, στέκεται δίπλα σε κάθε φιλόζωο πολίτη, έχει ενημερώσει τις Αστυνομικές Αρχές της Βόρειας Εύβοιας για όλα τα περιστατικά κακοποίησης και εξόντωσης ζώων στην περιοχή. Σύντομα, θα πραγματοποιηθεί εκστρατεία ενημέρωσης στην περιοχή για το νέο Φιλοζωικό Νόμο, τα πρόστιμα και τις ποινικές κυρώσεις.

Οι Δήμοι της Βόρειας Εύβοιας εξακολουθούν να αδιαφορούν!!! Οι νομικοί σύμβουλοι της ΗΡΑΣ θα αναλάβουν πλέον μέσω της δικαστικής οδού να πιέσουν προς πάσα κατεύθυνση να τηρηθεί το αυτονόητο, η εφαρμογή της ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ!

Όποιος γνωρίζει κάτι για το δολοφόνο που σκορπά το θάνατο στην Ιστιαία της Βόρειας Εύβοιας, παρακαλούμε επικοινωνήστε με την ΗΡΑ και τις Αστυνομικές Αρχές.
Ο δράστης έχει επικηρυχθεί με το ποσό της τάξεως των 10.000 ευρώ!

ΦΙΛΟΖΩΙΚΟ ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΒΟΡΕΙΑΣ ΕΥΒΟΙΑΣ ΗΡΑ –
Τηλ: 6987920937


email: filozoikosomateiohra@gmail.com

Ο νόμος

ν. 4039/2012: άρθρο 16 " Κακοποίηση των ζώων" παράγραφος α΄: "...απαγορεύεται ο βασανισμός, η κακοποίηση, η κακή και βάναυση μεταχείριση οποιουδήποτε είδους ζώου, καθώς και οποιαδήποτε πράξη βίας κατ' αυτού....", άρθρο 20 "Ποινικές κυρώσεις": .... 2.: " Οι παραβάτες των διατάξεων των παραγράφων α΄και β΄ του άρθρου 16 τιμωρούνται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή από πέντε χιλιάδες (5.000) έως δεκαπέντε χιλιάδες (15.000) ευρώ". (τουλάχιστον ενός έτους = ποινή φυλάκισης από ένα έτος έως πέντε). Μπορείτε να καταθέσετε έγγραφη καταγγελία στην αστυνομία περιγράφοντας με ακρίβεια όσα γνωρίζετε, χωρίς να αναφερθείτε σε κάτι που δεν μπορείτε να αποδείξετε (είτε με μάρτυρες είτε με άλλα αποδεικτικά στοιχεία).
Η αστυνομία υποχρεούται να την προωθήσει άμεσα στον αρμόδιο εισαγγελέα προκειμένου να κρίνει αν θα ασκήσει ποινική δίωξη ( άρθρο 37 Κώδικα Ποινικής Δικονομίας: "Οι ανακριτικοί υπάλληλοι οφείλουν να ανακοινώσουν χωρίς χρονοτριβή στον αρμόδιο εισαγγελέα οτιδήποτε πληροφορούνται με κάθε τρόπο για αξιόποινη πράξη που διώκεται αυτεπαγγέλτως").
Το συγκεκριμένο αδίκημα διώκεται αυτεπαγγέλτως.

Τί μπορείτε να κάνετε εσείς:

1 . Ακούω ένα σκυλάκι να κλαίει από μια κοντινή αυλή , τι να κάνω?

Αρχικά πρέπει να προσδιορίσουμε την αιτία του κλάματος και ανάλογα να ενεργήσουμε.

Η πιο απλή και συνηθισμένη περίπτωση είναι να κλαίει επειδή είναι μόνο του, ειδικά εάν είναι κουτάβι, οπότε του μιλάμε και προσπαθούμε να το ηρεμήσουμε. Παράλληλα ενημερώνουμε τους ανθρώπους που το έχουν και τους δίνουμε οδηγίες πώς πρέπει να αντιμετωπίσουν το θέμα ότι δηλ. θα πρέπει στην αρχή να το αφήνουν λίγη ώρα μόνο και να αυξάνουν το χρόνο σταδιακά, ώστε το σκυλί να είναι σίγουρο ότι θα επιστρέψουν. Επίσης είναι σημαντικό να τους πούμε ότι πρέπει να φροντίσουν ώστε το σκυλί τους να μην κλαίει( και να μην γαυγίζει) στην αυλή ή στο διαμέρισμα σε ώρες κοινής ησυχίας, γιατί οποιοσδήποτε γείτονας ενοχληθεί μπορεί να καλέσει το 100, οπότε μπορεί να τους επιβληθεί κάποιο πρόστιμο.

Άλλη αιτία που μπορεί να κλαίει είναι γιατί το έχουν δεμένο. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να ελέγξετε εάν παραμένει δεμένο πάρα πολλές ώρες ή και μόνιμα, οπότε στην περίπτωση αυτή θεωρείται ότι υπάρχει κακοποίηση και ενεργούμε όπως παρακάτω.

Οι ερωτήσεις 2, 3 ,4 και 5 αφορούν κακοποίηση ζώου και ενεργούμε ως ακολούθως.

2. Είδα έναν γείτονα να δέρνει το σκυλί του στο μπαλκόνι του τι να κάνω?
3. Είδα σκυλάκια δεμένα αποστεωμένα κυνηγών στο κτήμα τους τι να κάνω?
4. Μια κυρία πνίγει επανειλημμένα τα μικρά της γάτας του κήπου της και τα πετάει στα σκουπίδια τι να κάνω?
5. Ένας άρρωστος μάλλον πυροβολεί τις γάτες με αεροβόλο/ κρεμάει σε τσιγκέλι κρέας και τις σκοτώνει/ ρίχνει κεζάπι από το μπαλκόνι του, μπορώ να κάνω κάτι α ναι τι?

1η δυνατότητα : Πηγαίνουμε στην Αστυνομία και ζητάμε να καταγραφεί το περιστατικό στο βιβλίο συμβάντων. Παίρνουμε αριθμό πρωτοκόλλου για την καταγγελία που υποβάλλαμε. Θα βοηθούσε εάν είχαμε και τα στοιχεία του γείτονα ή των κυνηγών ή της γριάς κυρίας κλπ Η Αστυνομία οφείλει να αναζητήσει τον δράστη, να τον καλέσει στο Τμήμα και να του κάνει συστάσεις ώστε να μην επαναληφτεί το γεγονός. Σε σοβαρή κακοποίηση ζώου οφείλει να μηνύσει τον δράστη αυτεπάγγελτα, κάτι που φυσικά σπάνια θα έκανε από μόνο του το Αστυνομικό όργανο.

2η δυνατότητα : Υποβάλλουμε μηνυτήρια αναφορά στον εισαγγελέα ή μήνυση στην Αστυνομία ή στην Ασφάλεια (εάν ο δράστης είναι άγνωστος κατα αγνώστων), ώστε να κινηθεί αυτεπάγγελτα η σχετική διαδικασία. Δίνουμε και τα πλήρη στοιχεία μας, γιατί θα κληθούμε να καταθέσουμε σαν μάρτυρες.

3η περίπτωση : Εάν πρόκειται για ιδιαίτερα σοβαρή κακοποίηση ενημερώνουμε ( αίτηση στον εισαγγελέα) τον εισαγγελέα και του ζητάμε να αφαιρέσει προσωρινά με διάταξή του το σκυλί από την κατοχή του ιδιοκτήτη και να το παραδώσει σε ζωοφιλικό σωματείο ή σε καταφύγιο ζώων. Γι αυτό στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να ζητήσετε τη βοήθεια του τοπικού ζωοφιλικού σωματείου. Εάν δεν υπάρχει σωματείο ο Εισαγγελέας θα πρέπει να βρει το κατάλληλο μέρος για την προσωρινή φιλοξενία του σκύλου.

Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις μπορούμε να ενεργήσουμε από μόνοι μας ή να ζητήσουμε τη βοήθεια του τοπικού ζωοφιλικού σωματείου ή κάποιου Δικηγόρου. Επίσης, ανάλογα με τη σοβαρότητα του περιστατικού μπορούμε για αρχή να μιλήσουμε στον ιδιοκτήτη και να τον προειδοποιήσουμε ότι εάν συνεχιστεί η ίδια κατάσταση θα καλέσουμε την Αστυνομία. Είναι σημαντικό να γνωρίζουν οι κάτοχοι ζώων ότι υπάρχει νομοθεσία σε αυτή τη χώρα που προστατεύει τα ζώα και επίσης είναι σημαντικό να μην αδιαφορούμε όταν αντιλαμβανόμαστε περιστατικά κακοποίησης και να μην διστάζουμε να κάνουμε κάποιες ενέργειες. Μόνο έτσι μπορεί να συνετιστεί ο κάθε αδιάφορος ιδιοκτήτης, με την απειλή δηλαδή λήψης μέτρων σε βάρος του.

Πρόσθετο 1
Διακριτική λύση δεν υπάρχει. Επιλέγεις είτε να αντιμετωπίσεις το θέμα (οπότε αναπόφευκτα το μαθαίνουν οι ιδιοκτήτες του ζώου) είτε να μην κάνεις τίποτα. Για να αντιμετωπίσεις νομικά το ζητημα ενός συγκεκριμένου ζώου, έχεις τις εξης δυνατότητες :

α) διοικητική αφαίρεση του ζώου από τους ιδιοκτήτες του με διάταξη-απόφαση του οικείου εισαγγελέα πρωτοδικών. Για να εκδοθεί τέτοια απόφαση, χρειάζεται να υποβληθεί σχετική αιτιολογημένη αίτηση προς τον εισαγγελέα, δηλ. να εκτίθενται στην αίτηση τα περιστατικά διαβίωσης του ζώου και από τα οποία με βάση τα διδάγματα της κοινής πείρας και λογικής να προκύπτει ότι το ζωο πράγματι κακοποιείται.

β) καταγγελία - μηνυτήρια αναφορά στο τοπικό αστυνομικό τμημα της περιοχής του ζώου κατά των ιδιοκτητών του. Βάσει αυτής η αστυνομία κινει αυτεπαγγέλτως στη συνέχεια τη διαδικασία ποινικής δίωξης των ιδιοκτητών.

Η καταγγελία θέλει λιγο προσοχή, δηλ. καλό είναι τα περιστατικά της κακοποίησης να ειναι προφανή (να μπορούν να αποδειχτούν εύκολα), για να αποφευχθεί ο κίνδυνος μήνυσης κατά του καταγγέλοντος από τους ιδιοκτήτες του ζώου.

διαβαστε περισσοτερα

Κατηγορούμενος σε δυο δίκες ο κ. Ψαρρός. Στήριξη του αιτήματος για δικηγόρο από Αρβανίτη και Μουργιά

Σύμφωνα με τα πρακτικά (1  και 2) της συνεδριάσης της οικονομικής επιτροπής  της 8/1/16  ο  πρώην Δήμαρχος κ. Ψαρρός Ανέστης με αίτηση του  ζήτησε από το δήμο να ορίσει  και να πληρώσει   δικηγόρο ώστε να τον εκπροσωπήσει  σε δυο δίκες:
1. ενώπιον του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Χαλκίδας  την 12/1/2016 ημέρα Τρίτη και
2. ενώπιον του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Χαλκίδας την 8/2/2016 ημέρα Δευτέρα.

Ο κ. Δήμαρχος εξήγησε ότι " Επειδή με τον ορισμό πληρεξούσιου δικηγόρου θα προκύψει δαπάνη σε βάρος του προϋπολογισμού έτους 2016, ο οποίος δεν έχει ψηφισθεί από το Δημοτικό Συμβούλιο, προτείνω όπως παραπέμψουμε το θέμα στο Δημοτικό Συμβούλιο αφού είναι σίγουρο ότι δεν θα μπορέσουμε να πληρώσουμε τον οριζόμενο δικηγόρο".
Οι κ. Αρβανίτης  και  Μουργιάς διαφώνησαν. Ο κ. Αρβανίτης τοποθετήθηκε και είπε:
«Πρέπει να οριστεί δικηγόρος για την υπόθεση διότι αφορά θέμα αιρετού κατά την άσκηση των
καθηκόντων του, όσον αφορά την πληρωμή τους λόγω μη ψήφισης του προϋπολογισμού έτους 2016
να το παραπέμψουμε στο Δημοτικό Συμβούλιο».

Η επιτροπή τελικά αποφάσισε  (με αρνητικέσ ψήφους των κκ Αρβανίτη και Μουργιά)   να παραπέμφθεί  το θέμα  στο Δημοτικό Συμβούλιο σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 72 του Ν.3852/2010.




Σύμφωνα με την περίπτωση στ' της παραγ.5 του άρθ.244 του ν.3852/2010, ως αντικαταστάθηκε με
το αρθ. 51 ν. 3979/2011 "οι δήμοι υποχρεούνται στη νομική στήριξη των υπαλλήλων που υπηρετούν σ' αυτούς, ενώπιον των δικαστηρίων όταν διώκονται ποινικώς για αδικήματα, που τους αποδίδονται κατά την ενάσκηση των καθηκόντων τους. Σε περίπτωση που δεν υπηρετεί δικηγόρος με έμμισθη εντολή, η εκπροσώπηση γίνεται από πληρεξούσιο δικηγόρο σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 72 και 176 του ν.3852/2010 αντίστοιχα. Οι ανωτέρω διατάξεις εφαρμόζονται και για τους αιρετούς των δήμων και περιφερειών"

Διαβάστε επίσης

7 μήνες φυλακή στο Ψαρρό για το νερό της Κηρίνθου

διαβαστε περισσοτερα

Το Δημοτικό Συμβούλιο θα αποφασίσει αν θα πληρώσει ο δήμος δικηγόρο για την υπεράσπιση του κ. Καντζούρα

από τα πρακτικά της συνεδρίασης της Οικονομικής Επιτροπής στις 8/1/16




Ο πρώην Αντιδήμαρχος κ. Καντζούρα Ιωάννη με αίτηση του μας ζητά όπως σύμφωνα με τα
ανωτέρω, ορίσουμε δικηγόρο ώστε να τον εκπροσωπήσει ενώπιον του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου
Χαλκίδας την 12/1/2016 ημέρα Τρίτη και ώρα 09.00 π.μ. σύμφωνα με το προκοινοποιηθέν σ’ αυτόν
υπ’ αριθμό Β13/903 κλητήριο θέσπισμα .
Επειδή με τον ορισμό πληρεξούσιου δικηγόρου θα προκύψει δαπάνη σε βάρος του προϋπολογισμού
έτους 2016, ο οποίος δεν έχει ψηφισθεί από το Δημοτικό Συμβούλιο, προτείνω όπως παραπέμψουμε
το θέμα στο Δημοτικό Συμβούλιο αφού είναι σίγουρο ότι δεν θα μπορέσουμε να πληρώσουμε τον
οριζόμενο δικηγόρο.
Στο σημείο αυτό το μέλος της Επιτροπής κ. Αρβανίτης τοποθετήθηκε και είπε:
«Πρέπει να οριστεί δικηγόρος για την υπόθεση διότι αφορά θέμα αιρετού κατά την άσκηση των
καθηκόντων του, όσον αφορά την πληρωμή τους λόγω μη ψήφισης του προϋπολογισμού έτους 2016
να το παραπέμψουμε στο Δημοτικό Συμβούλιο».
Με τα ανωτέρω αναφερόμενα του κ. Αρβανίτη συμφώνησε και ο κ. Μουργιάς
Τα μέλη της Οικονομική Επιτροπής μετά από διαλογική συζήτηση και αφού έλαβα υπόψη:
1. Την εισήγηση του κ. Προέδρου.
2. Το άρθρο 72 παρ. ιε του Ν. 3852/2010.
3. Το άρθρο 51 του Ν.3979/2011.
4. Την με αριθμ. πρωτ. 35379/2013/17-3-2014 εγκύκλιο του ΥΠΕΣ.
5. Το γεγονός ότι δεν έχει ψηφισθεί ο προϋπολογισμός έτους 2016.
Και με ψήφους 3 υπέρ και 2 κατά (Π.Αρβανίτης μέλος, Ι.Μουργιάς μέλος)
ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΝ ΚΑΤΑ ΠΛΕΙΟΨΗΦΙΑ
Παραπέμπουν το θέμα «Ορισμός δικηγόρου μετά από αίτημα του πρώην Αντιδημάρχου κ.
Καντζούρα Ιωάννη, που αφορά το υπ’ αριθμόν Β13/903 κλητήριο θέσπισμα», στο Δημοτικό
Συμβούλιο σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 72 του Ν.3852/2010.



Σύμφωνα με την περίπτωση στ' της παραγ.5 του άρθ.244 του ν.3852/2010, ως αντικαταστάθηκε με
το αρθ. 51 ν. 3979/2011 "οι δήμοι υποχρεούνται στη νομική στήριξη των υπαλλήλων που
υπηρετούν σ' αυτούς, ενώπιον των δικαστηρίων όταν διώκονται ποινικώς για αδικήματα,
που τους αποδίδονται κατά την ενάσκηση των καθηκόντων τους. Σε περίπτωση που δεν
υπηρετεί δικηγόρος με έμμισθη εντολή, η εκπροσώπηση γίνεται από πληρεξούσιο δικηγόρο
σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 72 και 176 του ν.3852/2010 αντίστοιχα. Οι ανωτέρω
διατάξεις εφαρμόζονται και για τους αιρετούς των δήμων και περιφερειών"

διαβαστε περισσοτερα

Η χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ απαιτεί αλλαγές στην οργάνωση και διοίκηση των δήμων

Του Δρ. Ράλλη Γκέκα
Η οικονομική συγκυρία, οι διαδικασίες και οι απαιτήσεις του νέου ΕΣΠΑ και του τρίτου μνημονίου έχουν δημιουργήσει ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας για τους δήμους. Οι δήμοι καλούνται με λιγότερους πόρους να παράγουν μεγαλύτερο έργο. Άρα να αυξήσουν την αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότητα τους. Για να μπορέσουν να ανταπεξέλθουν στις σύγχρονες προκλήσεις θα πρέπει να εστιάσουν, πριν από όλα, στην αναβάθμιση της λειτουργίας των δημοτικών υπηρεσιών.
Η αναβάθμιση της λειτουργίας των δημοτικών υπηρεσιών εμπεριέχει τόσο την αναδιάταξη των εσωτερικών δυνάμεων και την αξιοποίηση των τεχνικών και ανθρώπινων πόρων, όσο και την πολιτική συμμαχιών του δήμου που θα συμπληρώνουν τα κενά και θα δίνουν νέες προοπτικές.
Το ερώτημα που εύλογα προκύπτει είναι που θα βρεθούν οι οικονομικοί πόροι για να χρηματοδοτήσουν αυτές τις πρωτοβουλίες και πως αυτή η «επένδυση» μπορεί να γίνει ακόμα περισσότερο παραγωγική.
Δείτε λεπτομέρειες στην παρουσίαση που έγινε στο δήμο Κοζάνης στις 15 Ιανουαρίου 2016.

διαβαστε περισσοτερα

... Βγάζει η θάλασσα κρυφή φωνή: Ο καταδυτικός τουρισμός ως αειφόρος απάντηση

#ΜΑΡΙΑ-ΛΟΥΙΖΑ ΤΖΟΓΙΑ ΜΟΑΤΣΟΥ, Υποψήφια διδάκτωρ, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
#ΛΥΔΙΑ ΣΑΠΟΥΝΑΚΗ ΔΡΑΚΑΚΗ, Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Πάντειο Πανεπιστήμιο


Με βάση τη διεθνή εμπειρία, τις μελέτες και τις επίσημες στατιστικές είναι προφανής η επερχόμενη εξάπλωση του καταδυτικού τουρισμού στη χώρα μας, με συνεχώς επιταχυνόμενους ρυθμούς. Η Κρήτη ήδη αποτελεί σημαντικό πόλο έλξης τουριστών καθώς και τόπο δεύτερης κατοικίας για ολοένα αυξανόμενο αριθμό Ελλήνων και Ευρωπαίων. Ο προσδιορισμός μιας κατά το δυνατόν συμπαγούς μορφής των αξιών, της ταυτότητας και των μοναδικών πλεονεκτημάτων του νησιού μπορεί να οδηγήσει στην ανάδειξή του σε διεθνή καταδυτικό προορισμό σύμφωνα με τους όρους του σύγχρονου place branding. Οι κλιματικές συνθήκες, η υφιστάμενη ξενοδοχειακή υποδομή, οι θαλάσσιοι γεωφυσικοί σχηματισμοί, τα υποθαλάσσια οικοσυστήματα, τα ναυάγια και οι ενάλιες αρχαιότητες αποτελούν προφανή συγκριτικά πλεονεκτήματά για τον πολυσυζητημένο επαναπροσδιορισμό του κυρίαρχου προτύπου τουριστικής ανάπτυξης, από τον μαζικό σε μια πρόσφορη μορφή εναλλακτικού τουρισμού.
Προβλήματα όπως η έντονη εποχικότητα του τουρισμού, η αυξανόμενη ανθρώπινη παρουσία στον θαλάσσιο χώρο και η αρχαιοκαπηλία συνεπάγονται μια σειρά αρνητικών επιπτώσεων στην οικονομία, το περιβάλλον και την πολιτιστική κληρονομιά.
Από τη μελέτη των τοπικών δεδομένων και της κοινωνικής, οικονομικής και φυσικής φέρουσας ικανότητα της περιοχής προκύπτει η ορθολογιστική προώθηση του καταδυτικού τουρισμού, που με τη χωροθέτηση καταδυτικών πάρκων μπορεί να οδηγήσει στην αειφόρο ανάπτυξη της Κρήτης και άλλων παράκτιων περιοχών της χώρας.



1. Η Κρήτη ως διεθνής τουριστικός προορισμός
Οι κλιματολογικές συνθήκες, οι υφιστάμενες ξενοδοχειακές υποδομές, ο νησιωτικός χαρακτήρας και ο υποθαλάσσιος πλούτος της Ελλάδας ευνοούν την ανάδειξή της σε διεθνή καταδυτικό προορισμό. Ο καταδυτικός τουρισμός αποτελεί διεθνώς έναν από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους κλάδους του τουρισμού και είναι προφανής η επερχόμενη εξάπλωσή του στη χώρα μας, όπου οι καταδύσεις απελευθερώθηκαν μόλις πριν από μια δεκαετία. Μόνο στην Ευρώπη υπάρχουν σήμερα περισσότεροι από 5.000.000 ενεργοί αυτοδύτες. Πάνω από 1.500.000 από αυτούς πραγματοποιούν τουλάχιστον ένα ταξίδι το χρόνο σε κάποιο καταδυτικό προορισμό, δαπανώντας περισσότερα από 1,5 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με την World Tourism Organization οι αυτόνομες καταδύσεις αποτελούν τη δεύτερη μετά τα χειμερινά σπορ τουριστική αθλητική δραστηριότητα με ετήσιο τζίρο 3,5 - 5,0 δισεκατομμύρια ευρώ (Garrod and Geossling, 2008).
Ιδιαίτερα η Κρήτη ήδη αποτελεί όχι μόνο έναν σημαντικό πόλο έλξης τουρισμού καθώς και τόπο δεύτερης κατοικίας για ολοένα αυξανόμενο αριθμό Ελλήνων και Ευρωπαίων. Με βάση τα στοιχεία του ΣΕΤΕ και της Περιφέρειας Κρήτης για το 2013, το ξενοδοχειακό δυναμικό της αντιστοιχεί στο 15,90% του συνολικού αριθμού ξενοδοχειακών μονάδων της χώρας, τοποθετώντας την, σε σύνολο 13 περιφερειών, στη 2η θέση ως προς τον αριθμό των ξενοδοχειακών μονάδων, δωματίων και κλινών, την 1η θέση ως προς το μέγεθος των μονάδων (δωμάτια/μονάδα), στην 3η θέση σε αριθμό επισκεπτών και στη 2η θέση σε αριθμό διανυκτερεύσεων, δαπανών και δαπανών ανά επίσκεψη. Εξάλλου το 25,91% των εργαζόμενων του νησιού απασχολείται στον ξενοδοχειακό κλάδο.
Ωστόσο ένα μεγάλο πρόβλημα που αφορά στην αποδοτικότητα των τουριστικών επενδύσεων είναι η οξυμένη εποχικότητα της τουριστικής κίνησης στην Κρήτη, όπου το καλοκαίρι τις τακτικές πτήσεις πυκνώνουν ναυλωμένες πτήσεις χαμηλού κόστους από όλη την Ευρώπη. Η διαπίστωση ότι το 75% του συνολικού ετήσιου αριθμού διανυκτερεύσεων αλλοδαπών πραγματοποιείται το τετράμηνο Ιουνίου-Σεπτεμβρίου (Χατζηδάκης, 2011) είναι ενδεικτική της εποχικότητας που χαρακτηρίζει τον τουρισμό του νησιού.
Το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (ΕΠΧΣΑΑ) για τον Τουρισμό (2009) είναι προσανατολισμένο στη μετάβαση από ένα μαζικό, αδιαφοροποίητο, μονοθεματικό και χαμηλής οικονομικής απόδοσης τουρισμό σε έναν ποιοτικό, διαφοροποιημένο και πολυθεματικό τουρισμό, οικονομικά αποδοτικότερο, με μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής και χρονικής διασποράς. Ωστόσο τα μέχρι σήμερα στοιχεία οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι εξαγγελίες και προσπάθειες για άμβλυνση της εποχικότητας, με μέσα όπως η προώθηση του συνεδριακού ή γαστρονομικού τουρισμού, δεν απέδωσαν.
Σύμφωνα με το ΕΠΧΣΑΑ για τον Τουρισμό, η Κρήτη κατατάσσεται στην κατηγορία νησιών (ομάδα ΙΙ) με σημαντική τουριστική δραστηριότητα και προτείνεται να δοθεί έμφαση σε δράσεις που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση συγκρούσεων μεταξύ των δραστηριοτήτων, στον έλεγχο του είδους ανάπτυξης και των περιβαλλοντικών πιέσεων και στην αποτροπή της μονόπλευρης εξάρτησης από τον τουρισμό.
Μεταξύ άλλων το Ειδικό Πλαίσιο ορίζει ότι επιβάλλεται η δημιουργία κέντρου υποστήριξης του θαλάσσιου τουρισμού στην Κρήτη που θα διαθέτει σύγχρονες υποδομές ελλιμενισμού, ανεφοδιασμού, και επισκευής σκαφών καθώς και υπηρεσίες εξυπηρέτησης θαλάσσιων τουριστικών δραστηριοτήτων θα έχει έδρα στο Ηράκλειο και θα έχει, σε συνδυασμό με τα Χανιά ακτίνα δράσης κυρίως στις βόρειες ακτές του νησιού.
Έξη χρόνια μετά την έγκρισή του το Ειδικό Πλαίσιο παραμένει ουσιαστικά ανεφάρμοστο στον τομέα των καταδύσεων. Με την Τροποποίηση του ΕΠΧΣΑΑ για τον Τουρισμό και της στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων αυτού του 2013 (ΦΕΚ 3155 Β/12.12.2013) γίνεται κατηγοριοποίηση του εθνικού χώρου, επισημαίνοντας και πάλι τις Περιοχές με περιθώρια ανάπτυξης ειδικών και εναλλακτικών μορφών τουρισμού, στις οποίες συμπεριλαμβάνεται μεγάλο μέρος της Κρήτης. Οι αναφορές ωστόσο στις δυνατότητες ανάπτυξης του καταδυτικού τουρισμού και τη δημιουργία καταδυτικών πάρκων και υποθαλάσσιων μουσείων παραμένουν γενικόλογες και ασαφείς.
Μακροπρόθεσμα η πορεία του τουρισμού στην Κρήτη και σε όλη την Ελλάδα, επηρεάζεται άμεσα από την κλιματική αλλαγή, όπως επισημαίνεται σε σχετική έκθεση που συνέταξε το 2011 η Επιτροπή Μελέτης Επιπτώσεων Κλιματικής Αλλαγής για λογαριασμό της Τραπέζης της Ελλάδος. Οι οικονομικές επιπτώσεις στην τουριστική δραστηριότητα προέρχονται κυρίως από τη μείωση των εσόδων και την αύξηση των οργανικών εξόδων λειτουργίας των τουριστικών επιχειρήσεων . Για την εποχική εκτίμηση της μείωσης των εσόδων ανά περιφέρεια η μελέτη κάνει χρήση του δείκτη Tourism Climate Index (TCI) . Σε βάθος χρόνου εκατό ετών για την Κρήτη προβλέπονται σημαντικότατες μειώσεις των εισπράξεων κατά τους θερινούς μήνες, λόγω μείωσης του δείκτη TCI, που τις τρεις τελευταίες δεκαετίες του 21ου αιώνα θα μειωθούν κατά 7 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι εισπράξεις αντίθετα παρουσιάζουν αύξηση κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου και της άνοιξης λόγω των εξαιρετικά σημαντικών βελτιώσεων του δείκτη TCI κατά την διάρκεια αυτών τω περιόδων (Σαρτζετάκης και Καρατζόγλου, 2011).
Όπως επισημαίνει και η έκθεση της Τραπέζης της Ελλάδος είναι επιτακτική η εποχική διεύρυνση και μετατόπιση της αιχμής της τουριστικής περιόδου με τον εντοπισμό νέων τουριστικών αγορών (συνταξιούχοι, weekend breaks, συνεδριακός τουρισμός κ.ά.) που δεν δεσμεύονται από εποχικούς περιορισμούς (σχολικές διακοπές, άδειες εργαζομένων) και η επανατοποθέτηση του Ελληνικού τουριστικού προϊόντος στην αντίληψη των καταναλωτών-τουριστών και - κυρίως - των διεθνών τουριστικών πρακτόρων. Για την επίτευξη αυτών των στόχων θα πρέπει να επισημανθούν και να αναδειχθούν τα ιδιαίτερα φυσικά χαρακτηριστικά και συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε περιοχής, να προωθηθούν ήπιες και εναλλακτικές μορφές τουρισμού, να γίνει προσπάθεια προσέλκυσης νέων στοχευμένων ομάδων τουριστών και να ληφθούν μέτρα μετριασμού του περιβαλλοντικού αποτυπώματος λειτουργίας των τουριστικών μονάδων (Σαρτζετάκης και Καρατζόγλου, 2011).


2. Η ταυτότητα του αυτοδύτη σε σχέση με το κρητικό τουριστικό προϊόν
Αν και στη διεθνή βιβλιογραφία οι αυτόνομες καταδύσεις κατατάσσονται συνήθως στον οικοτουρισμό, πολλοί μελετητές θεωρούν ότι ανήκουν και στον τουρισμό περιπέτειας, που άρχισε να αναπτύσσεται στα τέλη του 20ου αιώνα ως πρόταση απόδρασης από έναν οργανωμένο κόσμο. Ωστόσο πρόκειται και πάλι για έναν απόλυτα οργανωμένο τομέα που προωθεί μια εικόνα ελευθερίας μέσα από εναλλακτικές δραστηριότητες. Η τήρηση των αυστηρών κανονισμών ασφαλείας από όσους διαχειρίζονται τις καταδυτικές δραστηριότητες, ελαχιστοποιεί το ρίσκο τους, διατηρώντας ψυχολογικά έντονη την αίσθηση της πρόκλησης. Καθώς η τηλεόραση έχει εξοικειώσει το ευρύ κοινό με εικόνες περιπέτειας, ο υποψήφιος τουρίστας δεν αναζητά πλέον το άγνωστο αλλά το ρόλο που μπορεί να παίξει ο ίδιος σε μια περιπέτεια (Ryan and Trauer, 2005).


Κάποιοι μελετητές θεωρούν ότι όσοι ασχολούνται με αυτή τη δραστηριότητα έλκονται περισσότερο από την εικόνα που προβάλλουν στον περίγυρο ως αυτοδύτες, φθάνοντας στο σημείο να κάνουν λογοπαίγνιο με τη λέξη ecotourism, χρησιμοποιώντας το όρο 'egotourist'. Από στατιστικές της PADI προκύπτει ότι το 80% των ατόμων που πιστοποιούνται σήμερα ως Open Water divers, έχουν κολεγιακή μόρφωση (Cater, 2008). Δεν προαπαιτούνται όμως ιδιαίτερες γνώσεις ή ικανότητες για να ασχοληθεί κανείς με την αυτόνομη κατάδυση. Η ταυτότητα του μέσου τουρίστα στον οποίο θα πρέπει να απευθύνεται το ελληνικό τουριστικό προϊόν, διαμορφώνεται από μια σειρά νέων τάσεων, όπως η εξάπλωση της χρήση του διαδικτύου και των αερομεταφορών χαμηλού κόστους. Από τα διεθνή δημογραφικά δεδομένα προκύπτει πληθυσμιακή αύξηση στις διευρυνόμενες τουριστικές αγορές της Ασίας και της Ν. Αμερικής και γήρανση των κατοίκων της Ευρώπης. Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της PADI, περίπου το 34% των αυτοδυτών είναι γυναίκες με μέσο όρο ηλικίας τα 30 χρόνια και το 66% άντρες με μέσο όρο ηλικίας τα 27 χρόνια. Η μέση ηλικία όμως ανεβαίνει κατά μια δεκαετία σε καταδυτικούς προορισμούς με οργανωμένη τουριστική υποδομή. Η επιτρεπόμενη ηλικία για να αρχίσει κανείς τις καταδύσεις είναι 10 ετών ενώ υπάρχουν αυτοδύτες ακόμα και άνω των 80 ετών.


Στην πλειοψηφία τους όσοι αποφασίζουν να ασχοληθούν με τις καταδύσεις, τις θεωρούν ως πρόκληση για να δοκιμάσουν τις δυνατότητές τους, ευκαιρία για να γνωρίσουν έναν νέο κόσμο, δυνατότητα δημιουργίας έντονων αναμνήσεων, μέσο εντυπωσιασμού κ.ά. Με την πάροδο του χρόνου οι αυτοδύτες θεωρούν τις καταδύσεις ως ευκαιρία χαλάρωσης, γνώσης και επίσκεψης ναυαγίων (Garrod and Geossling, 2008). Σε κάθε περίπτωση πρόκειται κυρίως για άτομα που αγαπούν τις αποδράσεις και έχουν περιβαλλοντικές ευαισθησίες. Από ηλεκτρονική δημοσκόπηση που πραγματοποίησε το 2013 το αμερικανικό περιοδικό Scuba Diving προκύπτει ότι το 23% των αυτοδυτών θεωρεί πρωταρχικής σημασίας τη συνολική εικόνα ενός ταξιδιωτικού προορισμού. Η Κρήτη διαθέτει πολυμορφία γεωλογικών σχηματισμών και οικοσυστημάτων όπως φαράγγια, υδροβιότοπους, περιοχές Natura και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Σε αυτό το υπόβαθρο εύκολα αναπτύσσονται δραστηριότητες εναλλακτικού τουρισμού ή περιπέτειας όπως παρακολούθηση πουλιών (bird watching), σπηλαιολογικές επισκέψεις, αναρρίχηση, διάσχιση φαραγγιών(^ηνοηίη§), ορεινή ποδηλασία, αλεξίπτωτο πλαγιάς (parapente) κ.ά.


Η Κρήτη αποτελεί παραδοσιακό προορισμό οικογενειακών διακοπών, παρέχοντας διευκολύνσεις όπως καταλύματα για πολυμελείς οικογένειες, ξενοδοχειακά συγκροτήματα με οργανωμένα παιδικά προγράμματα, παραλίες με εύκολη πρόσβαση για καροτσάκια και ηλικιωμένους κ.ά. Σήμερα την πλειοψηφία των διαθέσιμων κλινών του νησιού διαχειρίζονται ξένοι τουριστικοί πράκτορες, προσφέροντας στους πελάτες τους εκτός από το κλασσικό τρίπτυχο ήλιος-άμμος-θάλασσα και ψυχαγωγία που περιλαμβάνει νεροτσουλήθρες, θαλάσσια σπορ κ.ά. Συγχρόνως επισημαίνεται ότι διεθνώς αυξάνει συνεχώς ο αριθμός των ατόμων που πραγματοποιούν καταδύσεις έχοντας κλείσει το ονομαζόμενο πακέτο διακοπών των «3S» (sun, sand,sea). Από έρευνα που έγινε το 2005 μεταξύ 2000 δυτών στο Great Barrier Reef της Αυστραλίας, το 19% συνδύαζαν τις καταδύσεις με διακοπές χαλάρωσης κοντά στη φύση και το 23% συνοδευόταν από παιδιά (Garrod and Geossling, 2008). Αυτά τα χαρακτηριστικά συναντώνται στο μεγαλύτερο ποσοστό των τουριστών της Κρήτης, που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν και σε καταδυτικές δραστηριότητες.
Διερευνώντας τις προοπτικές ανάπτυξης εναλλακτικών μορφών τουρισμού, το 2009 πραγματοποιήθηκε σχετική έρευνα με πρωτοβουλία της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Χανίων.





Από την επεξεργασία 1.045 ερωτηματολογίων προέκυψε ότι ο φυσιολατρικός τουρισμός είναι δεύτερος στις προτιμήσεις των ξένων μετά τον πολιτισμικό τουρισμό ενώ το 1/3 των ερωτηθέντων, κυρίως 16-24 ετών, δήλωσε ότι θα ενδιαφερόταν να ασχοληθεί με αθλήματα βυθού. Σημειώνεται ότι ο πολυσυζητούμενος στην Κρήτη αγροτουρισμός εμφανίζεται προτελευταίος στις επιλογές των αλλοδαπών τουριστών (13,2%).


3. Η Κρήτη ως διεθνής καταδυτικός προορισμός-Συγκριτικά πλεονεκτήματα
3.1 Θαλάσσιοι πόροι: γεωφυσικοί σχηματισμοί και ενάλιοι αρχαιολογικοί χώροι
Η Κρήτη είναι το πέμπτο μεγαλύτερο νησί της Μεσογείου με ακτογραμμή 1.305 χλμ. και βρίσκεται στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων. Αν εξαιρέσει κανείς το σχετικά όψιμο ενδιαφέρον για τη Σπιναλόγκα, τη Γαύδο και τη Γραμβούσα, ένα πολύ μικρό ποσοστό τουριστών γνωρίζει ότι περιμετρικά της Κρήτης υπάρχουν περίπου 34 νησίδες, οι περισσότερες με έκτασημικρότερη από ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο όπου συναντώνται παλαιολιθικά, μινωικά, βυζαντινά και νεώτερα ερείπια. Και όμως ο Jacques Yves Cousteau ήταν εκείνος που πρώτος το 1976 έδειξε ενδιαφέρον για το Κουφονήσι (ή Λευκή) στο νοτιοανατολικό άκρο της Κρήτης, που υπήρξε παλιότερα ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς αλιείας και επεξεργασίας της πορφύρας. Η θαλάσσια περιοχή στο νοτιοδυτικό άκρο της Κρήτης αποτελεί τόπο αναπαραγωγής για τις φάλαινες φυσητήρες (Physeter macrocephalus) και είναι το μοναδικό μέρος στον κόσμο όπου μπορεί να γίνει παρατήρησή τους σε όλη τη διάρκεια του χρόνου. Η παραλία δυτικά του Ρεθύμνου είναι μια από τις τρεις σημαντικότερες περιοχές ωοτοκίας της Caretta caretta στην Ελλάδα και μια από τις πιο σημαντικές στη Μεσόγειο και οι κολυμβητές συχνά συναντούν θαλάσσιες χελώνες σε σχετικά μικρή απόσταση από την ακτή. Στα εκτεταμένα λιβάδια Ποσειδωνίας της κρητικής υποπαράλιας ζώνης ενδιαιτούνται περί τα 300 είδη φυτών και 700 είδη ζώων μεταξύ των οποίων σπάνια είδη όπως οι ιππόκαμποι, γεγονός που παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον για υποβρύχια μακροφωτογράφιση.


Οι ακτές του νησιού, διαθέτουν πολυάριθμες θαλάσσιες σπηλιές και ενδιαφέροντες υποθαλάσσιους γεωλογικούς σχηματισμούς. Αναφέρονται ενδεικτικά τα σπήλαια στα Μάρμαρα (ή "Διαλεσκάρι") κοντά στο Λουτρό Σφακίων, τα Νερόσπηλια στην Πλάκα, μεταξύ Χανίων και Ρεθύμνου, οι Γαλάζιες Σπηλιές στην παραλία Καμάρα Γεροποτάμου, η Γαλάζια Σπηλιά, στην Αγία Πελαγία, η σπηλιά Ελ Γκρέκο ανάμεσα στις Σίσσες και την Αγία Πελαγία,το Κουρουπί στο Βράχο της Θεοσύνης, κοντά στα Μάταλα και το σπήλαιο των Ελεφάντων στο Δράπανο.Το τελευταίο πήρε την ονομασία του από τα οστά ελεφάντων που είναι πακτωμένα ανάμεσα στους σταλαγμίτες στο βυθό του. Ανακαλύφθηκε το 1999 και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σπήλαια της Ελλάδας και καταφύγιο της μεσογειακής φώκιας.


Από τη μελέτη των κλιματολογικών στοιχείων του νοτίου Αιγαίου προκύπτει ότι η καλύτερη περίοδος για αυτόνομες καταδύσεις στην Κρήτη είναι το φθινόπωρο ή ακόμα και το χειμώνα, όταν έχουν κοπάσει οι ισχυροί βόρειοι άνεμοι που επικρατούν στην αιχμή της τουριστικής περιόδου και η εξαιρετική διαύγεια των ολιγοτροφικών νερών του νησιού προσφέρει υποθαλάσσια ορατότητα που φτάνει τα 40 μ.


Ασφαλώς οι Κρητικές θάλασσες δεν έχουν ακόμα αποκαλύψει όλους τους ιστορικούς θησαυρούς από αρχαία ή νεώτερα ναυάγια που παραμένουν στο βυθό της. Τα τελευταία χρόνια χάρη στις νέες τεχνολογίες και έπειτα από μακρόχρονες έρευνες της Εφορίας Εναλίων Αρχαιοτήτων σε συνεργασία με ξένα ερευνητικά κέντρα, είναι ολοένα συχνότερη η ανεύρεση βυθισμένων πλοίων ή εμπορευμάτων κατά μήκος των ακτών. Αναφέρεται ενδεικτικά ότι μόνο γύρω από τη νησίδα Δία από το 1976 μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί πέντε σημαντικά φορτία των ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων καθώς και το ναυάγιο του γαλλικού πλοίου "La Therese" που είχε βυθιστεί αύτανδρο το 1669. Η περιοχή σε ακτίνα 500 μ. περιμετρικά της Δίας έχει κηρυχθεί ενάλιος αρχαιολογικός χώρος. Σε ένα από τα ναυάγια της Δίας, βάθους 18μ., ορατό και από την επιφάνεια της θάλασσας πραγματοποιούνται ήδη καταδύσεις αναψυχής από γειτονικά σημεία της Κρήτης. Έχουν επίσης εντοπιστεί πολυάριθμα βυθισμένα πλοία καθώς και τρία αεροσκάφη κοντά στις νησίδες Ψείρα, Μόχλος και Διονυσάδες, στο βορειοανατολικό άκρο της Κρήτης. Αν και στην Ελλάδα είναι ελάχιστα γνωστή η ύπαρξη τμημάτων ενός βυθισμένου γερμανικού αεροσκάφους τύπου MesserschmittMe-109 σε βάθος 24μ. στην περιοχή Ανάληψη της Χερσονήσου, αρκετοί αυτοδύτες από το εξωτερικό επισκέπτονται το σημείο όταν οι καιρικές συνθήκες το επιτρέπουν. Δυστυχώς τα περισσότερα ναυάγια στον όρμο του Μιραμπέλου είναι διαλυμένα από τη σάρωση του πυθμένα με ανεμότρατες, έχουν όμως εντοπισθεί σε απόσταση περίπου 200μ. από τη νήσο Ψείρα πολυάριθμα αγγεία σε βάθος των 42-50 μ.


Η υψηλή σεισμικότητα της περιοχής έχει προκαλέσει την καταβύθιση των ανατολικών ακτών του νησιού -που από την ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα υπολογίζεται στα 2μ.- με αποτέλεσμα πλήθος αρχαίων οικισμών και λιμενικών έργων διαφόρων εποχών να βρίσκονται στο βυθό (Θεοδούλου, 2011 ). Από τη δεκαετία του 60 μέχρι σήμερα αρκετές θαλάσσιες περιοχές περιμετρικά της Κρήτης έχουν χαρακτηριστεί ως ενάλιοι αρχαιολογικοί χώροι, γεγονός που τις αποκλείει από καταδυτικές επισκέψεις, χωρίς ωστόσο να υπάρχει κανένας μηχανισμός ελέγχου και προστασίας τους. Μεταξύ αυτών, μπορεί κανείς εύκολα να διακρίνει ερείπια βυθισμένων κτισμάτων σε έναν από τους τρεις κόλπους της Ερμούπολης, δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο της Ιτάνου, 26χλμ ανατολικά της Σητείας. Στην παραλία που αποκαλείται Λίμνη του Κριού, 10χλμ δυτικά της Παλαιόχωρας του νομού Χανίων, βρίσκεται η επίσης κηρυγμένη ως ενάλιος αρχαιολογικός χώρος η πόλη Βιένα. Εκτός από μαρμάρινους κίονες στο βυθό διακρίνονται η ορθογώνια βάση του ναού και πολλοί αρχαίοι τάφοι. Ο οικισμός του Χρυσοστόμου, 3χλμ ανατολικά των Καλών Λιμένων στο νομό Ηρακλείου, έχει κτισθεί στη θέση της αρχαίας Λασαίας, που ήταν ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια της Γόρτυνας. Μέσα στη θάλασσα και μέχρι το αντικρινό νησάκι Τράφος διακρίνονται οι ογκόλιθοι της αποβάθρας του αρχαίου λιμανιού. Στα Μάταλα είναι επίσης ορατά στο βυθό ερείπια αρχαίας πόλης. Η περιοχή του κόλπου Χανίων και του κόλπου Καλαθά στο Ακρωτήρι Χανίων έχουν χαρακτηριστεί ως ενάλιοι αρχαιολογικοί χώροι και ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους. Ενάλιοι αρχαιολογικοί χώροι είναι επίσης κηρυγμένες οι περιοχές της Σπιναλόγκας, της Γαυδοπούλας, του όρμου Λουτρού, η περίμετρος της νήσου Λευκη κ.ά. που όμως παραμένουν αναξιοποίητες και εκτεθειμένες σε φθορές και ασυνείδητες ενέργειες.
Στα πιο πάνω συγκριτικά πλεονεκτήματα της Κρήτης μπορεί κανείς να προσθέσει τη γοητεία που ασκούν στο ευρύ κοινό οι θρύλοι περί ύπαρξης χαμένων πολιτισμών και ιδιαίτερα της χαμένης Ατλαντίδας και τη σχέση της με τον μινωικό πολιτισμό.


3.2 Παράγοντες και φορείς ενίσχυσης του καταδυτικού τουρισμού
Πέρα από τους φυσικούς παράγοντες που ενισχύουν τη διεύρυνση της τουριστικής περιόδου, η Κρήτη διαθέτει ήδη τις απαραίτητες τεχνικές υποδομές. Το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών έχει δημιουργήσει στο Ηράκλειο το Ενυδρείο Κρήτης με υπερσύγχρονες ερευνητικές εγκαταστάσεις, συνεδριακούς χώρους και εξειδικευμένη βιβλιοθήκη που μπορούν να υποστηρίξουν την προώθηση του νησιού ως καταδυτικό προορισμό. Βόρεια των ερευνητικών εγκαταστάσεων του ΕΛΚΕΘΕ στις Γούρνες, σε μια αμμώδη περιοχή βάθους 18-23 μ. και έκτασης 25.000 τετραγωνικών μέτρων έχει δημιουργηθεί υποθαλάσσιο βιοτεχνολογικό πάρκο με σκοπό, μεταξύ άλλων, την ανάπτυξη και προώθηση των καινοτόμων δραστηριοτήτων του θαλάσσιου τουρισμού στην ανατολική Μεσόγειο όπως η κατάδυση και η αλιεία. Μεταξύ των δραστηριοτήτων του ΕΛΚΕΘΕ αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε εξέλιξη η δημιουργία τριών ενάλιων καταδυτικών σημείων σε Σητεία, Ιεράπετρα και Γούρνες, σε συνεργασία με τις αντίστοιχες δημοτικές αρχές.


Η λειτουργία θαλάμου υπερβαρικής ιατρικής στο Ναυτικό Νοσοκομείο Χανίων και η ύπαρξη Πανεπιστημιακού Νοσοκομείο στο Ηράκλειο και Γενικών Νοσοκομείων σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Κρήτης, υπερκαλύπτουν τις προδιαγραφές του Ειδικού Πλαισίου για τη δημιουργία καταδυτικών πάρκων.


Επισημαίνεται ότι οι απαιτούμενες υποδομές για την ανάπτυξη του καταδυτικού τουρισμού όχι μόνο δεν επιβαρύνουν το κατά τόπους ήδη κορεσμένο θαλάσσιο μέτωπο των τουριστικών περιοχών της Κρήτης αλλά αντίθετα μπορούν να το προστατέψουν. Τα καταδυτικά κέντρα δεν απαιτούν την κατασκευή ειδικών εγκαταστάσεων που θα μπορούσαν να αλλοιώσουν το κρητικό τοπίο, να απειλήσουν τα παράλια οικοσυστήματα ή να επιβαρύνουν το ήδη κορεσμένο θαλάσσιο μέτωπο των αστικών κέντρων του νησιού. Δεν δεσμεύουν υδάτινες εκτάσεις και δεν πλήττουν αισθητικά το τοπίο, όπως συμβαίνει με τις ιχθυοκαλλιέργειες. Δεν επιβαρύνουν την κατά τόπους προβληματική κατανάλωση υδάτινων πόρων και δεν δεσμεύουν χερσαίες εκτάσεις, σε αντίθεση με άλλες τουριστικές εγκαταστάσεις, όπως τα γήπεδα του γκολφ που προωθεί το ΕΠΧΣΑΑ και η τροποποίησή του. Ως γνωστό η αύξηση του θαλάσσιου τουρισμού έχει επιβαρύνει τη ρύπανση του βυθού με αντικείμενα. Οι καταδύσεις σε καθαρό περιβάλλον ενδιαφέρουν άμεσα τους επαγγελματίες του κλάδου που επιφορτίζονται με τη διατήρησή του. Είναι άλλωστε παγιωμένη τακτική των καταδυτικών κέντρων να προσφέρουν κάθε χρόνο εθελοντικά τις υπηρεσίες τους για τον καθαρισμό του βυθού όχι μόνο στα σημεία που επισκέπτονται αλλά και στην ευρύτερη περιοχή.


Η έγκριση του Ειδικού πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού για τον τουρισμό το 2009 πυροδότησε τη δραστηριοποίηση φορέων και επιχειρήσεων για την εκμετάλλευση του υποθαλάσσιου πλούτου των ελληνικών θαλασσών. Στην Κρήτη τοπικοί παράγοντες και φορείς έχουν ήδη εξαγγείλει τη δημιουργία πολυάριθμων καταδυτικών πάρκων σε διάφορες περιοχές όπως τα υποθαλάσσια σπήλαια του Ακρωτηρίου Χανίων. Επιχειρηματίες και τοπική αυτοδιοίκηση σπεύδουν να υποστηρίξουν αυτά τα σχέδια που είναι προς το παρόν αντιμέτωπα με θεσμικά κενά. Η πληθώρα σχετικών πρωτοβουλιών χωρίς καμία οργάνωση και γνώση του θέματος προκαλεί εύλογο προβληματισμό σχετικά με τα κίνητρα αυτών των κινήσεων και τα αποτελέσματά τους, όποτε τελικά οι εξαγγελίες κατορθώσουν να υλοποιηθούν. Επισημαίνεται ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν ολοκληρωμένες μελέτες για τη δημιουργία υποθαλάσσιου μουσείου-πάρκου σε ενάλιο αρχαιολογικό χώρο των Βορείων Σποράδων και αναμένεται με ενδιαφέρον η επικείμενη λειτουργία του μετά την επίλυση των σχετικών θεσμικών δυσκολιών.


4. Οι οργανωμένες καταδύσεις ως μέσο αντιμετώπισης της αρχαιοκαπηλίας
Οι Ελληνικές θάλασσες διαθέτουν πλούσια οικοσυστήματα και πολυάριθμους οικότοπους με ενδημικά είδη. Συγχρόνως θεωρούνται δικαίως ένα απέραντο μουσείο. Η ψήφιση των νόμων 3028/2002 και 3409/2005 που σήμανε την απελευθέρωση της αυτόνομης κατάδυσης, προκάλεσε ανησυχίες για ασύδοτη δραστηριότητα ενάλιας αρχαιοκαπηλίας στην Ελλάδα. Οι αρχαιολόγοι στην πλειοψηφία τους υποστηρίζουν ότι όταν οι αυτοδύτες είχαν πρόσβαση μόνο σε 620 μίλια από τα συνολικά 12,000μίλια ακτογραμμής εξασφαλιζόταν μεγαλύτερη προστασία στην υποθαλάσσια πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Οι ίδιοι όμως επισημαίνουν ότι αυτή η προστασία αντιμετωπίζει εγγενείς δυσκολίες, που οφείλονται στην αδυναμία εντοπισμού, οριοθέτησης και αστυνόμευσης των ενάλιων αρχαιοτήτων, κυρίως λόγω της φυσιολογίας του ελληνικού θαλάσσιου χώρου και το εξαιρετικά υψηλό κόστος των υποθαλάσσιων ερευνών. Είναι ωστόσο σαφές ότι οι αρχαιολογική έρευνα πολλές φορές βασίζεται στα τυχαία ευρήματα κατά τη διάρκεια άλλων υποβρυχίων δραστηριοτήτων μεταξύ των οποίων και οι καταδύσεις αναψυχής.


Έναν ακόμα κίνδυνο για τον ενάλιο αρχαιολογικό πλούτο αποτελούν οι πρακτικές αλιείας με συρόμενα δίχτυα βυθού και κυρίως με μηχανότρατες που σαρώνουν το βυθό, καταστρέφοντας ανεξέλεγκτα ναυάγια και θαλάσσια οικοσυστήματα. Αν και από το 2006 η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έχει εκδώσει λεπτομερείς κανονισμούς σχετικά με μέτρα διαχείρισης για τη βιώσιμη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων στη Μεσόγειο Θάλασσα, η Ελλάδα έχει πάρει παράταση από την Ευρωπαϊκή Ένωση για την εφαρμογή των κανόνων αλιείας με μηχανότρατες που σήμερα εξακολουθούν να ψαρεύουν στα αβαθή. Στην Κρήτη σύμφωνα με την Υπουργική Απόφαση 9131.4/1/2011, ΦΕΚ 776/Β/6-5-2011, η απόσταση αλιείας για τις μηχανότρατες έχει οριστεί στο 1,5 ν. μίλι ενώ στη θαλάσσια περιοχή Natura ανατολικά του Ρεθύμνου η απόσταση φτάνει τα 3 ν. μίλια. Και όμως οι μηχανότρατες από το Ηράκλειο και τα Χανιά δρουν ανεξέλεγκτα σε όλο το μήκος της βόρειας ακτογραμμής, προκαλώντας συχνά τις διαμαρτυρίες όχι μόνο των περιβαλλοντικών οργανώσεων αλλά και τοπικών ομάδων και φορέων.


Όπως και στο θέμα διατήρησης των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και διάσωσης των υποθαλάσσιων αρχαιολογικών χώρων κρίνεται απαραίτητη η συνεργασία με τους πολίτες και από πολλούς θεωρείται αναγκαία η εκχώρηση εκ μέρους της Πολιτείας αρμοδιοτήτων για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, που θα διασφαλίζουν το δικαίωμα συμμετοχής του ατόμου σε αυτήν (Πιπέλια και Ψαλτάκη, 2008).


Τα κατά τόπους καταδυτικά κέντρα δίνουν διπλώματα σε διάφορες κατηγορίες κατάδυσης σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες εκπαίδευσης και διοργανώνουν επισκέψεις σε διάφορα σημεία καταδυτικού ενδιαφέροντος. Η προεπιλογή αυτών των σημείων με την πόντιση τεχνητών υφάλων και τη δημιουργία καταδυτικών πάρκων και υποθαλάσσιων αρχαιολογικών χώρων συμβάλει στην αποσυμφόρηση των ευαίσθητων οικοσυστημάτων και την μείωση των κινδύνων αρχαιοκαπηλίας και ανεξέλεγκτων καταστροφών. Είναι σε όφελος των επαγγελματιών στου καταδυτικού κλάδου η αποτροπή της υποβάθμισης των πόρων του και τα εξουσιοδοτημένα καταδυτικά κέντρα καθίστανται συνυπεύθυνα για την τήρηση των κανονισμών των φυσιολατρικών ή αρχαιολογικών υποθαλάσσιων επισκέψεων. Συγχρόνως οι οργανωμένες καταδύσεις μπορούν να χρηματοδοτήσουν μέρος της συντήρησης και αστυνόμευσης των ενάλιων αρχαιοτήτων, όπως ήδη γίνεται σε διεθνές επίπεδο.


5. Διαπιστώσεις
Από τα στοιχεία που παρουσιάζονται προκύπτει η δυνατότητα διεύρυνσης της τουριστικής περιόδου στην Κρήτη με την ανάδειξή της σε διεθνή καταδυτικό προορισμό. Οι θετικές επιπτώσεις είναι πολλαπλές για την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη του νησιού με όρους αειφορίας. Καταρχήν τα οικονομικά οφέλη αφορούν όχι μόνο στις επιχειρήσεις που συνδέονται άμεσα με τις καταδύσεις τομέα αλλά επεκτείνονται σε πολυάριθμες άλλες επαγγελματικές δραστηριότητες καθώς και στον τομέα των δημόσιων εσόδων. Συγχρόνως η ανάδειξή της Κρήτης σε καταδυτικό προορισμό εμπλουτίζει τη δυνατότητα άθλησης και αναψυχής των τοπικών κοινωνιών, τονώνει την περιβαλλοντική ευαισθησία των κατοίκων και προσφέρει δυνατότητα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στους νέους.


Η επανατοποθέτηση του εγχώριου τουριστικού προϊόντος στις διεθνείς αγορές ευνοείται από τις κρατούσες συνθήκες και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Κρήτης. Η γεωφυσική διαμόρφωση των ακτογραμμών, ο ενάλιος πολιτιστικός πλούτος και οι υφιστάμενες τουριστικές υποδομές διασφαλίζουν την άμεση ανάδειξη του νησιού σε διεθνή καταδυτικό προορισμό. Συγχρόνως τα χαρακτηριστικά των προσφερόμενων υπηρεσιών στον τουριστικό τομέα είναι απόλυτα συμβατά με την ταυτότητα του αυτοδύτη. Δεδομένου ότι ο φυσιολατρικός τουρισμός αποτελεί μια από τις προτεραιότητες της πλειοψηφίας των τουριστών στην Κρήτη ο καταδυτικός τουρισμός μπορεί όχι μόνο να ενισχύσει τις οικογενειακές διακοπές αλλά και να προσελκύσει νέες ευρύτερες ηλικιακά ομάδες, απαλλαγμένες από χρονικούς περιορισμούς.


Το ιδιαίτερα μικρό ύψος των απαιτούμενων επενδύσεων για τη λειτουργία καταδυτικών κέντρων αποτελεί σημαντικό επαγγελματικό κίνητρο με δεδομένες τις δυσμενείς οικονομικές συγκυρίες. Η ραγδαία αύξηση των καταδυτικών κέντρων και η αυθαίρετη εφαρμογή καταδυτικών πρακτικών έχει αποδειχθεί ότι σε βάθος χρόνου οδηγούν σε αρνητικά αποτελέσματα. Η προοπτική μετατροπής της θάλασσας από κοινό αγαθό σε αυτοσχέδιο επιχειρηματικό πεδίο, επενδύοντας ελάχιστα και απολαμβάνοντας μια απέραντη πλουτοπαραγωγική πηγή, διαγράφεται ιδιαίτερα ελκυστική σε μια εποχή οικονομικής κρίσης. Η ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων σε όφελος της τοπικής κοινωνίας και του φυσικού περιβάλλοντος μπορεί να επιτευχθεί με τη δημιουργία Καταδυτικών Πάρκων ώστε ο αναπτυσσόμενος καταδυτικός τουρισμός να διοχετευθεί στα κατάλληλα σημεία και υπό τις ευνοϊκότερες προϋποθέσεις.


Η εξαιρετικά όψιμη εκδήλωση ελληνικού ενδιαφέροντος σε αυτόν τον ταχύτατα αναπτυσσόμενο διεθνώς τουριστικό τομέα, με την μόλις προ δεκαετίας απελευθέρωση των καταδύσεων βρίσκεται αντιμέτωπη με σημαντικά θεσμικά κενά. Προκειμένου να ανακτηθεί ο χαμένος χρόνος και να αναδειχθεί η Κρήτη σε διεθνή καταδυτικό προορισμό απαιτείται η θεσμική αντιμετώπιση των προδιαγραφών ανάπτυξης και των κανόνων λειτουργίας των οργανωμένων καταδύσεων και η συντονισμένη προώθηση στο εξωτερικό των κατά τόπους εξαιρετικού ενδιαφέροντος καταδυτικών σημείων.


ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
(1)Η προσπάθειες προσαρμογής των ξενοδοχειακών μονάδων στην κλιματική αλλαγή θα σημάνουν αύξηση του λειτουργικού κόστους τους περίπου κατά 5-7% ετησίως λόγω εγκατάστασης νέων βιοκλιματικών συστημάτων, σχετικής εκπαίδευσης του προσωπικού, αύξησης ασφαλίστρων για την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών κ.ά.
(2)O δείκτης TCI διαμορφώνεται από την επίπτωση διαφόρων κλιματικών παραμέτρων (βροχόπτωση, ηλιοφάνεια, ταχύτητα ανέμων κ.ά.) στην θερμοκρασία και αποτιμά την υποστήριξη των κλιματικών συνθηκών μιας περιοχής σε υπαίθριες τουριστικές δραστηριότητες.
(3)Η Γαλάζια Σπηλιά έχει πλάτος 20 και μήκος 60μ. και βρίσκεται σε βάθος 22-30μ.

(4)Η σπηλιά Ελ Γκρέκο, με υπέροχους σταλακτίτες και σταλαγμίτες, έχει μήκος 30μ. και είναι σε βάθος 20 -40μ.
(5)Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1967/2006 «σχετικά με μέτρα διαχείρισης για τη βιώσιμη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων στη Μεσόγειο Θάλασσα, την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2847/93 και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1626/94»Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 1343/2011«σχετικά με ορισμένες διατάξεις περί αλιείας στην περιοχή της συμφωνίας ΓΕΑΜ (Γενική Επιτροπή Αλιείας για τη Μεσόγειο) και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1967/2006 του Συμβουλίου σχετικά με μέτρα διαχείρισης για τη βιώσιμη εκμετάλλευση των αλιευτικών πόρων στη Μεσόγειο Θάλασσα»


Βιβλιογραφία
Ελληνόγλωσση

Γιουρουκέλη, Ολ. (2013) Επιχειρηματικό σχέδιο επέκτασης ξενοδοχειακής μονάδας, Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
'Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τον Τουρισμό' (2009),διαθέσιμο στο:http://www.ypeka.gr/LinkClick.aspx?fileticket=ZX3O%2FZgi4pU%3D&tabid=513&language=el-GR
'Έγκριση τροποποίησης Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τον Τουρισμό και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού' (2013), διαθέσιμο στο:http://www.ypeka.gr/LinkClick.aspx?fileticket=ZX3O%2FZgi4pU%3D&tabid=513&language=el-GR
Θεοδούλου, Θ. (2011) 'Γεωλογικές αλλαγές και αρχαία κατάλοιπα στις ακτές της Κρήτης', Πρακτικά του θερινού σχολείου Κισσάμου, Υλικά δομής των αρχαίων και Γεωμορφολογική εξέλιξη της Δ.Κρήτης κατά τους Προϊστορικούς & Ιστορικούς χρόνους, Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος, 43-50, διαθέσιμο στο: http://www.geol.uoa.gr/attachments/article/714/Field Guide Kissamos 2011 web.pdf
Κοκκώσης, Χ. και Τσάρτας, Π. (2011), Π., Ειδικές και Εναλλακτικές Μορφές Τουρισμού, Κριτική
Κούτσης, Κ., Χριστοφιλογιάννης Π. και Μαρκάτος Δ. (2011) 'Κοινωνικά Βιώσιμες Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές (Socially Sustainable MPAs - SoS MPAs) και η έννοια της Αντιστάθμισης των Επεμβάσεων στο Θαλάσσιο Περιβάλλον (Marine Impact Trade - MIT)', ελληνική μετάφραση από τα Πρακτικά του 10ου Διεθνούς Συνεδρίου για το Μεσογειακό Παράκτιο ΠεριβάλλονMEDCOAST 2011 - Ρόδος, 25-29 Οκτωβρίου, 2011, 1, 271-282.
Μοάτσου Τζόγια Μ.Λ. (2013) Η ανάπτυξη του καταδυτικού τουρισμού με όρους αειφορίας, Δημιουργία καταδυτικού πάρκου στο Ρέθυμνο, Κρήτη, Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο
Μοάτσου Τζόγια Μ.Λ. (2014) 'Ο καταδυτικός τουρισμός ως μοχλός περιφερειακής ανάπτυξης, με όρους αειφορίας', 12o Επιστημονικό Συνέδριο Ελληνικού Τμήματος ERSA, Αστική και Περιφερειακή Ανάπτυξη: σύγχρονες προκλήσεις, Αθήνα, 27-28 Ιουνίου 2014 (CD-ROM)
Μπαουράκης ,Γ., Αγγελάκης, Γ., Δράκος Π κ.ά. (2009), Αναπτυξιακή Δυναμική και Προοπτικές για τον Εναλλακτικό Τουρισμό στο Νομό Χανίων', Επιστημονικό Marketing Management, διαθέσιμο στο: http://www.epistimonikomarketing.gr/article show.php?article id=3160
Νόμος 3409 'Καταδύσεις αναψυχής και άλλες διατάξεις' (2005), διαθέσιμο στο: https://nomoi.info/%CE%A6%CE%95%CE%9A-%CE%91-273-2005-%CF%83%CE%B5%CE%BB-1.html
Πάικου, Α. (2005) Διερεύνηση της σχέσης τουρισμού και προστατευόμενων περιοχών. Δυνατότητα δημιουργίας θαλάσσιων-καταδυτικών πάρκων σε συστάδες νησιών της Λέσβου, Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία, Πανεπιστήμιο Αιγαίου Μυτιλήνη, διαθέσιμο στο: http://www.srcosmos.gr/srcosmos/showpub.aspx?aa=9358
Πιπέλια Ε. και Ψαλτάκη Μ. (2007), 'Πολιτιστικό περιβάλλον αιγιαλού και παραλίας', Ανεξάρτητη Αρχή, 4, 101-122
Σαρτζετάκης Ε.και Καρατζόγλου Β. (2011), Οικονομικές και φυσικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον κλάδο του Τουρισμού, Αθήνα: Επιτροπή Μελέτης Επιπτώσεων Κλιματικής Αλλαγής, Τράπεζα της Ελλάδος
Τζιάκα, Μ.(2012), Ο καταδυτικός τουρισμός στην Ελλάδα. Μελέτη περίπτωσης η δημιουργία καταδυτικού πάρκου στην περιοχή Αλοννήσου, Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία, ΠανεπιστήμιοΑιγαίου, διαθέσιμο στο: https://modip.aegean.gr/is/files/1386547506 vzw8c5hp.pdf
Χατζηδάκης, Α., Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού (2011), Ανάλυση της πορείας της τουριστικής κίνησης 2001-2010, Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο, διαθέσιμο στο: http://www.gnto.gov.gr/sites/default/files/files_basic_pages/Analisi_touristikis_kinisis_20 01-2010.pdf
Ξενόγλωσση

Bramwell, B. (ed.) (2004), Coastal mass tourism, Diversification and Sustainable Development in South Europe, Clevedon, Buffalo, Toronto, Sydney : Channel View Publications.
Briassoulis, H. (2003), 'Crete : Endowed by Nature, Privileged by Geography, Threatened by Tourism?', Journal of Sustainable Tourism, 11(2&3), 97-115
Cater, C. (2008), 'Perceptions of and Interactions with Marine Environments: Diving Attractions from Great Whites to Pygmy Seahorses' in Garrod B. and Geossling S. (eds.).New frontiers in marine tourism : diving experiences, sustainability, management, Oxford: Elsevier, 49-64
Garrod B and Geossling S. (eds.) (2008), New frontiers in marine tourism: diving experiences, sustainability, management, Oxford: Elsevier
Ghazali, M. and. Dimmock, K. (eds.) (2013), Scuba diving tourism, London; New York: Routledge, Series: Contemporary geographies of leisure, tourism, and mobility, 40
Moatsou Tzogia, M.L. and Klabatsea I. (2013) 'The contribution of diving tourism in the sustainable development prospect of Greek towns: the case of Rethymno', International Conference on "Changing Cities": Spatial, morphological, formal & socio-economic dimensions, 18 - 21 June 2013, Skiathos Island, Greece (CD-ROM)
Ong ,T.F. and Musa, G. (2012), 'Examining the influences of experience, personality and attitude on SCUBA diver's underwater behaviour: A structural equation model', Tourism Management, 33(6), 1521-1534
Ryan ,C., Page, S. and Aicken, M. (eds.) (2005), Taking tourism to the limits: issues, concepts and managerial perspectives, Amsterdam : Elsevier
Ryan C., Trauer B. (2005), «Adventure Tourism and Sport — An Introduction)), in C. Ryan , S.Page S. and Aicken, M.(eds.) Taking tourism to the limits: issues, concepts and managerial perspectives, Amsterdam : Elsevier, 143-147
'The Perfect Trip'(2013), Scuba Diving, 22 (1), 7 Διαδικτυακές πηγές

PADI, http://www.padi.com/
Σύνδεσμος Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων, http://sete.gr/el/statistika-vivliothiki/statistika/ Συνεντεύξεις
Ντούνας Κώστας, Διευθυντής Ερευνών Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών, (ΕΛΚΕΘΕ), Ηράκλειο, Κρήτη, 23/6/2015

διαβαστε περισσοτερα